Αναγνώστης Παπάζογλου

0

Από τον συνεργάτη μας,Γιάννη Δ.Κουρμπέλη

Ο Αναγνώστης Παπάζογλου ή Παπάζογλης (περ. 1750 – 1818) ήταν ο ισχυρότερος προεστός που έχει αναδείξει ποτέ ο Άγιος Ιωάννης και ένας από τους μεγαλύτερους ολόκληρης της Πελοποννήσου. Ο Αναγνώστης Παπάζογλου ήταν μία εξέχουσα προσωπικότητα, που θεωρείται από μερικούς αμφιλεγόμενη. Ο Παπάζογλου ήταν γνωστός φιλότουρκος και διατηρούσε στενΓές σχέσεις με Οθωμανούς άρχοντες, παρόλα αυτά προστάτευε τους συμπατριώτες του και συνεργαζόταν με γνωστούς κλέφτες της εποχής. Ο Παπάζογλου είχε ένα ξεχωριστό όραμα για την Πελοπόννησο, το οποίο όμως ποτέ δεν έγινε πραγματικότητα.

Βιογραφία

Ο Αναγνώστης Παπάζογλου γεννήθηκε στον Άγιο Ιωάννη στα μέσα του 18ου αι. (περί το 1750). Κατά τον ιστορικό Αθανάσιο Θ. Φωτόπουλο, ήταν πιθανόν γιος του επίσης προεστού Κυριάκου Παπάζογλου. Ο Κυριάκος Παπάζογλου εμφανίζεται σε έγγραφο του 1753, στο οποίο μαζί με τον προεστό Πάνο Κουγιά και άλλους Αρκάδες προεστούς, κατηγορούν για φορολογικές υπερβάσεις, εις βάρος του λαού, τον Χαλίλμπεη της Κορίνθου. Η οικογένεια Παπάζογλου, το όνομα της οποίας μεταφράζεται ως <<Παπαδόπουλος>>, εμφανίζεται για πρώτη φορά στον Άγιο Ιωάννη το 1753. Από το έγγραφο αυτό (της 19ης Μαΐου 1753) μαθαίνουμε πως η Μονή Παλαιοπαναγιάς παίρνει διάφορα κτήματα στον Θυρεατικό κάμπο, από την Πραστιώτικη οικογένεια Μερίκα και ως αντάλλαγμα της παραδίδει κτήματα σε διάφορες τοποθεσίες. Στο έγγραφο αυτό υπογράφουν πολλοί Αγιαννίτες, μεταξύ των οποίων ο Κωνσταντής Παπάζογλης (βλέπε και: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ – 18ος αι.). Ο Αναγνώστης Παπάζογλου είχε και έναν αδερφό, τον Εμμανουήλ, ο οποίος αφιέρωσε την περιουσία του στις Σχολές Αγίου Ιωάννη και Άστρους. Οι Ιωάννης και Μιχαήλ Παπάζογλης, οι οποίοι πέθαναν το 1825, πιθανόν να ήταν αδέρφια του. Το πατρικό σπίτι του Αναγνώστη Παπάζογλου στον Άγιο Ιωάννη, ανήκει σήμερα στους Πέτρο Κασώλο και Μαρούλα Σακελλαρίου. Το αρχοντικό του στο Άστρος ανήκει στην Μαρούλα Σακελλαρίου – Κοντοζαμάνη και βρίσκεται κοντά στην πλατεία.

Το αρχοντικό του Αναγνώστη Παπάζογλου στον Άγιο Ιωάννη (βλέπε αναλυτικότερα: Αρχοντικά του Αγίου Ιωάννη – Μέρος Α’)

Το αρχοντικό του Αναγνώστη Παπάζογλου στο Άστρος.

Ο Αναγνώστης Παπάζογλου ασχολήθηκε από νεαρή ηλικία με το εμπόριο γούνας. Η παράδοση λέει πως ο Παπάζογλης, όντας γουναράς, προσέφερε κάποτε μία μεγάλης αξίας γούνα στον Οθωμανό διοικητή του Ναυπλίου. Από τότε έγιναν στενοί φίλοι και η φιλία αυτή τον ωφέλησε, όταν ο διοικητής αυτός έγινε αργότερα διοικητής της Τριπολιτσάς. Κάθε φορά, μάλιστα, που τον επισκεπτόταν του προσέφερε δώρα μεγάλης αξίας. Έκτοτε ο Παπάζογλης απέκτησε πολύ μεγάλη εξουσία, τόσο στους Έλληνες όσο και στους Τούρκους. Ωστόσο παρόλο που ήταν φιλότουρκος, ποτέ δεν ξέχασε τους συμπατριώτες του και το χωριό του. Ο ίδιος υποστήριζε και προστάτευε τους Αγιαννίτες και εμπόδιζε τους Τούρκους να καταστρέψουν τις Σχολές της πατρίδας του. Λέγεται δε πως επί των ημερών του κατασκευάστηκαν δρόμοι στον Αγιάννη, καθώς και ο ναός του Προδρόμου και η πηγή Πηγαδάκι. Βέβαια τα δύο τελευταία δεν ισχύουν, αφού ο ναός του Προδρόμου κατασκευάστηκε κατά τους Βυζαντινούς χρόνους ή τον 14ο – 15ο αι. και ανακαινίστηκε το 1638, ενώ η πηγή Πηγαδάκι ανεγέρθηκε το 1742, πολύ πριν την περίοδο δράσης του Παπάζογλη. Χάρη σε αυτόν ο Άγιος Ιωάννης κέρδισε ιδιαίτερα προνόμια, αφού ο ίδιος είχε την δύναμη να αποφασίζει και να επεμβαίνει στις υποθέσεις ολόκληρης της Πελοποννήσου. Ο Αναγνώστης Παπάζογλης διέθετε και ένοπλη φρουρά 13 – 14 ή 23 (κατ’ άλλους) ανδρών, οι οποίοι ζούσαν σύμφωνα με την Αγιαννίτικη παράδοση σε ένα θολωτό οίκημα που βρισκόταν εκεί που υπάρχει σήμερα το Παλιό Δημοτικό Σχολείο. Αυτοί ήταν οι μόνοι αλλοεθνείς που κατοικούσαν στο χωριό.

Ο ναός του Προδρόμου, ο οποίος κατά μία παλαιά Αγιαννίτικη παράδοση χτίστηκε επί των ημερών του Παπάζογλη

Η πηγή Πηγαδάκι στον Αγιάννη. Κατά παλαιά Αγιαννίτικη παράδοση είναι έργο του Αναγνώστη Παπάζογλη.

Το 1793 ο πανίσχυρος, πλέον, Αναγνώστης Παπάζογλης δωρίζει μια εικόνα του Αγίου Νικολάου στον ναό του Προδρόμου στον Αγιάννη. Η εικόνα έχει διαστάσεις 30Χ18 εκ. και απεικονίζει τον Άγιο Νικόλαο καθισμένο σε θρόνο. Πάνω, κάτω και πλάγια υπάρχουν μικρά τετράγωνα, στα οποία υπάρχουν ζωγραφισμένα διάφορα θαύματα του Αγίου. Βρίσκεται αναρτημένη στο τέμπλο του ναού και στο κάτω μέρος της υπάρχει η εξής αφιέρωση:

<<ΑΥΤΗ ΔΕ ΔΙΑ ΔΑΠΑΝΗΣ ΤΟΥ ΦΙΛΟΜΑΘΕΣΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΕΥΓΕΝΕΣΤΑΤΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΚΥΡΙΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΝΤΟΣ ΕΝ ΤΗ ΑΥΤΗ ΚΩΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΘΕΙΣΑ ΔΕ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΕΜΟΥ ΤΟΥ ΤΑΠΕΙΝΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΥ ΕΝ ΤΗ ΑΥΤΗ ΚΩΜΗ. ΤΑ ΔΕ ΕΝ ΤΗ ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΕΙ ΜΑΓΝΗΣΙΑ ΤΗΣ ΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΕΦΕΣΟΥ ΔΙΑΤΕΛΟΥΝΤΟΣ ΠΙΘΟΙΤΟ ΑΥΤΗ ΠΡΟΣΙΟΝΤΑΣ ΤΕ ΕΥΛΑΒΩΣ ΚΑΙ ΕΥΣΕΒΩΣ ΑΥΤΗΝ ΑΣΠΑΖΟΜΕΝΟΥΣ

ΑΨΗΓ (= 1793) ΠΡΟΣ ΘΕΟΝ ΑΜΦΟΙΝ ΕΥΧΕΣΙ>>

Κατά το παλαιό έθιμο, οι προεστοί και άρχοντες του Αγίου Ιωάννη, επενέβαιναν στα διοικητικά ζητήματα της Μονής Λουκούς και διόριζαν και έπαυαν οι ίδιοι τους ηγούμενους του μοναστηριού. Το έθιμο αυτό κατάργησε με ενέργειές του ο δυναμικός ηγούμενος, Βενέδικτος Διγενής, ο οποίος ηγουμένευσε το διάστημα 1788 – 1793, οπότε και πέθανε. Μετά τον θάνατό του, ο ισχυρός Παπάζογλης και άλλοι Αγιαννίτες προεστοί, ανέκτησαν το δικαίωμα τους επί της Μονής. Από τότε συνεχίστηκε αυτό το έθιμο, ενώ στο διάστημα 1794 – 1806 ο Παπάζογλης άλλαξε 10 (!!) ηγούμενους. Ο Πάπάζογλης, μάλιστα, για πολιτικούς λόγους επέτρεψε στους Δολιανίτες να ανεγείρουν 8 καλύβια, κοντά στα άλλα 2 που είχαν ανεγείρει επί Βενεδίκτου Διγενή στην τοποθεσία <<Σπηλιές>> των σημερινών Κάτω Δολιανών. Αυτά τα 10 καλύβια αποτέλεσαν τα πρώτα σπίτια των Δολιανίτικων καλυβιών.

Το χωριό των Κάτω Δολιανών. Τα πρώτα σπίτια του χτίστηκαν στο διάστημα 1788 – 1794.

Στις 10 Μαρτίου 1798 ο Παπάζογλου στέλνει, από την Τριπολιτσά, κοινή επιστολή με τον προεστό Σωτήρο Κουγιά. Από το περιεχόμενο της (ανέκδοτης) επιστολής μαθαίνουμε ότι ο Παπάζογλης κατείχε σημαντικές πολιτικές θέσεις.

Μεγάλο ενδιαφέρον έχει και η Αγιαννίτικη παράδοση η οποία μας παρουσιάζει τις σχέσεις του Παπάζογλη με ισχυρούς κλέφτες της Πελοποννήσου και συγκεκριμένα με τον καπετάν – Ζαχαρία Μπαρμπιτσιώτη. Όλα ξεκίνησαν όταν ο Ζαχαριάς κατέφυγε από τον Άγιο Πέτρο στη Μονή Μαλεβής, την οποία χρησιμοποιούσε ως κρησφύγετο. Ο Ζαχαριάς ζήτησε από έναν καλόγερο να πάει στον Αγιάννη και να ζητήσει από τον προεστό Παπάζογλη να του στείλει τσαρούχια και κάπες για τα παλικάρια του. Ο καλόγερος ξεκίνησε αλλά επειδή βαρέθηκε να πάει στον Αγιάννη, επέστρεψε αργότερα στο μοναστήρι και του είπε ψέματα ότι ο Παπάζογλης δεν του έδωσε τίποτα. Τότε ο οργισμένος Ζαχαριάς ξεκίνησε και έφτασε στον Αγιάννη με 40 παλικάρια. Τους άνδρες του τους έκρυψε, κατά την παράδοση, στο μεγάλο ρουμάνι μεταξύ του ναού της Παναγίας στην Λάκκα και του σπιτιού του Παπάζογλη. Ο πονηρός Ζαχαριάς ντύθηκε ζητιάνος και αφού εξαπάτησε την τουρκική φρουρά, μπήκε στην αυλή του περιτειχισμένου αρχοντικού. Ανέβηκε την μεγάλη σκάλα και στο μεγάλο χαγιάτι του σπιτιού, βρήκε μία υπηρέτρια, η οποία τον λυπήθηκε και του έδειξε το δωμάτιο του Παπάζογλη. Ο Ζαχαριάς κουτσαίνοντας μπήκε στο δωμάτιο και βρήκε τον προεστό να διαβάζει. Τότε, αστραπιαία, έβγαλε το γιαταγάνι του, το οποίο έκρυβε στην κάπα του, για τα τον αποκεφαλίσει επειδή δεν του έστειλε τα πράγματα που του ζήτησε εκ μέρους του ο καλόγερος. Ο Παπάζογλης είπε ότι προσκυνάει τα άρματά του και ότι δεν ειδοποιήθηκε ποτέ. Αμέσως μετά του προσέφερε καφέ και του έδωσε τσαρούχια, κάπες και άλλα χρήσιμα πράγματα. Ο Ζαχαριάς μάλιστα, δεν ειδοποίησε με σφύριγμα τα παλικάρια του, όπως είχαν συνεννοηθεί σε περίπτωση που κινδύνευε, αφού δεν διέτρεχε κανένα κίνδυνο η ζωή του. Ο Παπάζογλής κάλεσε ενώπιον του τον αρχηγό της φρουράς και τον ρώτησε ποιος είναι αυτός ο οπλισμένος άνδρας (εννοώντας τον Ζαχαριά), που τόσο εύκολα μπήκε στο δωμάτιό του για να τον σκοτώσει. Με αυτό το περιστατικό ως αφορμή, ο Παπάζογλης έδιωξε για πάντα την τούρκικη φρουρά από τον Αγιάννη και έκτοτε έγινε στενός φίλος του Ζαχαριά. Η παράδοση τελειώνει λέγοντας πως ο Ζαχαριάς πήδησε από το παράθυρο του τριώροφου πύργου και κατέβηκε στον Πρόδρομο, όπου έσμιξε με τα παλικάρια του και από τα Μαρμαράλωνα (τοποθεσία στο Καλογεροβούνι) γύρισαν στη Μαλεβή. Για αυτή την ιστορική παράδοση υπάρχουν και άλλες παραλλαγές που αναφέρουν ότι ο Ζαχαριάς έδωσε μάχη με τους Τούρκους μπροστά από το σπίτι της οικογένειας Δικαίου – Μακαρούνα στο Κουφόβουνο (πύργος του Αποστολίδη) ή ότι έφτασε στο χωριό τη νύχτα και ότι δεν ανέβηκε από την σκάλα, αλλά από την σκεπή, σπάζοντας τα κεραμίδια και μπήκε κατευθείαν στο δωμάτιο του Παπάζογλη ή ότι μπήκε ντυμένος γέροντας. Όπως και να έγινε το περιστατικό αυτό, μας δείχνει τον πατριωτισμό του ισχυρού προεστού Παπάζογλη.

 

Το αρχοντικό του Παπάζογλη στον Άγιο Ιωάννη. Από ένα παράθυρο του τριώροφου πύργου πήδησε ο καπετάν Ζαχαριάς και κατευθύνθηκε στον Πρόδρομο, όπου έσμιξε με τα παλικάρια του.

Ο προσφάτως κατεδαφισμένος πύργος του Αποστολίδη πάνω από το Κουφόβουνο (ιδιοκτησία Δικαίου – Μακαρούνα). Κάπου εδώ φέρεται να έδωσε σκληρή μάχη με τους Τούρκους ο Ζαχαριάς.

Το 1803 το όνομα του Αναγνώστη Παπάζογλου αναγράφεται σε υπέρθυρο του ναού της Κοιμήσεως Θεοτόκου στα Τζίντζινα (νυν Πολύδροσο Λακωνίας). Από αυτό καταλαβαίνουμε ότι η σφαίρα επιρροής του Παπάζογλη ήταν πολύ μεγάλη και εκτός από την Κυνουρία περιελάμβανε και μέρος της Λακωνίας.

Την περίοδο 1803 – 1804, παραιτήθηκε από την ηγουμενία της Μονής Λουκούς ο Αγιαννίτης Κωνστάντιος Μαρούδης ή Λυχνός, πρώην αρχιερέας και ο Αναγνώστης Παπάζογλου ενοικίασε τα κτήματα της Μονής στους Αγιαννίτες προεστούς Σταυριανό Διαμαντή Κουναβέλο και Γεώργιο Τροχάνη. Οι ενοικιαστές αυτοί όμως, έπαθαν πολλές ζημιές από τον Θεό και παρακάλεσαν τον Παπάζογλη να τους απαλλάξει από την ενοικίαση. <<Εξεκληρίσαμε και εψωριάσαμε>>, του είπαν, από την ενοικίαση αυτή. Με αφορμή αυτό το γεγονός ο λαός του Αγιάννη συνέταξε την εξής σάτυρα:

<<Κατακαημένη νερατζιά, που ‘σαι μπροστά στην πόρτα,

Μην είδες τον Νεόφυτο και τον Παπαγληγόρη;

Εψές, προψές τους είδαμε, στην ποταμιά πηγαίναν

για να μαζέψουνε βεργιά, να πλέξουνε κοφίνια.

Ο Μπόρτζος πάει κι έρχεται στον Αγιάννη με αγγούρια

κι ο Γιώργης πήρε τη βλογιά, πάει στα βλαχοχώρια>>

  • Νερατζιά – νερατζιά που βρισκόταν στην είσοδο της Μονής Λουκούς. Την έκοψε ο ηγούμενος Κωνστάντιος Κοράλλης το 1822.
  • Νεόφυτος – ο Νεόφυτος Τζαφέρης (Ζαφείρης ή Ζαφειρόπουλος), ηγούμενος της Μονής Λουκούς.
  • Παπα – Γληγόρης – ο Γρηγόριος Κουτσογιάννης, ηγούμενος της Μονής Θεολόγου.
  • Μπόρτζος – παρατσούκλι του ενοικιαστή Σταυριανού Κουναβέλου.
  • Γιώργης – ο ενοικιαστής Γεώργιος Τροχάνης.

Σε αυτό το ιστορικού περιεχομένου τραγούδι – σάτυρα βασίστηκε και το τραγούδι <<Εσείς πουλιά της Ζάβιτσας και αηδόνια της Σωτήρας>>, το οποίο έχει ως θέμα ένα παρόμοιο γεγονός που έλαβε χώρα στον Αγιάννη το 1834, με (σχεδόν) τα ίδια πρόσωπα (βλέπε και: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ – ΜΕΡΟΣ ΣΤ’ (1830 – 1900)).

Το 1805 ο Άγγλος περιηγητής Martin William Leake συναντά κατά την περιήγησή του στην Πελοπόννησο, τον Αναγνώστη Παπάζογλου. Ο Leake αναφέρει την συνάντησή τους σε 2 αποσπάσματα του βιβλίου του <<Travels in Morea>> και δίνει σημαντικές πληροφορίες για αυτόν. Παραθέτουμε το πρώτο απόσπασμα που αναφέρεται στον Παπάζογλου:

<<In returning to Tripolitza we overtake kyr Anagnosti Papasoglu, the Greek governor of Aios Petros, with pistols at his girdle, and preceded by three Albanian soldiers, going on a visit to the Pasha. He generally travels with twenty or thirty Albanians, but does not venture to make his appearance before the Turkish court with more than his present escort>> (William Martin Leake – Travells in Morea, Κεφάλαιο 3, Σελίδα 100)

Μετάφραση: <<Στην επιστροφή μας προς την Τριπολιτσά συναντήσαμε τον κυρ Αναγνώστη Παπάζογλου, τον Έλληνα διοικητή του Αγίου Πέτρου, με πιστόλια στη ζώνη του και συνοδευόμενος από τρεις Αλβανούς στρατιώτες, πηγαίνοντας για επίσκεψη στον Πασά. Συνήθως ταξιδεύει με 20 ή 30 ένοπλους Αλβανούς, αλλά δεν προσπαθεί να κάνει την εμφάνισή του ενώπιον του Τουρκικού δικαστηρίου με περισσότερους από την παρούσα συνοδεία του>>

Παραθέτουμε επίσης και το δεύτερο απόσπασμα που αναφέρεται στον Παπάζογλου:

<<Papadhopulo of Aios Petros, or St. Peter’s, and Barbopulo of Tripolitsa are of the same party, and under the favour of Vanli find their interest in oppressing all their fellow Christians, who are in their power. So much do they resemple Turks, that I heard them called Papasoglu and Barboglu; and they are said to delight in giving their names this Turkish form…>> (William Martin LeakeTravells in Morea, Κεφάλαιο 3, Σελίδα 87)

Μετάφραση: <<Ο Παπαδόπουλος του Αγίου Πέτρου και ο Μπαρμπόπουλος της Τριπολιτσάς βρίσκονται στο ίδιο <<κόμμα>> και υπό την εύνοια του Βανλή, αρέσκονται στο να καταπιέζουν τους ομοεθνείς Χριστιανούς τους, που βρίσκονται κάτω από την εξουσία τους. Τόσο πολύ μιμούνται τους Τούρκους, που άκουσα να αυτοαποκαλούνται <<Παπάζογλου>> και <<Μπάρμπογλου>> και λέγεται ότι χαίρονται να δίνουν τα ονόματά τους στην Τουρκική μορφή…>>

Το συγκεκριμένο απόσπασμα φαίνεται πως περιέχει σημαντικές ανακρίβειες. Ο Leake αναφέρει τον προεστό του Αγίου Πέτρου, Αναγνώστη Παπάζογλου, ως <<Παπαδόπουλο>> και τον προεστό της Τριπολιτσάς Γεώργιο (πιθανόν) Βάρβογλη ή Μπάρμπογλου, ως <<Μπαρμπόπουλο>>. Συνεχίζει δε ότι αυτοί μετέτρεψαν τα επώνυμά τους σε Τουρκικά. Αυτό δεν ισχύει αφού το όνομα <<Παπάζογλου>>, όπως προαναφέραμε, αναφέρεται εις διπλούν το έτος 1753, επομένως αυτό ήταν το πατρικό επώνυμο του Αναγνώστη (και όχι το Παπαδόπουλος). Παρομοίως το επώνυμο <<Βάρβογλου ή Μπάρμπογλου>> εμφανίζεται στην Τριπολιτσά το 1687, όπου οι Σερραϊκής καταγωγής Κωνσταντίνος και Αλέξανδρος Μπάρμπογλου, συνεργάστηκαν με τον Ενετό στρατηγό Φραγκίσκο Μοροζίνι (πηγή Wikipedia.gr). Επομένως τα γραφόμενα του Leake είναι αναληθή και αβάσιμα.

Από διάφορες πηγές (Αθανάσιος Θ. Φωτόπουλος) μαθαίνουμε ότι το 1805 οι Αναγνώστης Παπάζογλου και Γεώργιος Βάρβογλης ήταν εχθροί των Άγγλων. Οι Άγγλοι μετά τα Ορλωφικά είχαν διεισδύσει στην Πελοπόννησο και είχαν βρει πολλούς υποστηρικτές. Διάφοροι, μάλιστα, πελοποννήσιοι προεστοί είχαν γίνει και πράκτορες των Άγγλων (π.χ. ο προεστός της Καλαμάτας, Ηλίας Τζαννές κ.α.). Οι Άγγλοι μέσω των πρακτόρων τους, ήθελαν να αυξήσουν την επιρροή τους στους Έλληνες, για πολιτικούς προφανώς λόγους.

Κατά το 1805 – 1806 όταν έγινε ο μεγάλος διωγμός των κλεφτών, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης κατέφυγε στη Μάνη. Όταν το έμαθε ο πασάς της Τριπολιτσάς, έστειλε τον Αναγνώστη Παπάζογλου με 50.000 γρόσια στον Μπέη της Μάνης, Αντώνμπεη Γρηγοράκη. Όταν έφτασε ο Παπάζογλου, συνάντησε τον Αντωνόμπεη, του παρέδωσε τα γρόσια και την εξής διαταγή: <<Το κεφάλι του Κολοκοτρώνη. Ειδεμή να βάψετε όλοι από τώρα μαύρα τα σκουτιά (= ρούχα) σας>>. Ύστερα, ο Μπέης έδωσε τα λεφτά στον μανιάτη Κωνσταντίνο Δουράκη, προκειμένου να βρει και να παραδώσει στον πασά τον Κολοκοτρώνη. Ως γνωστόν ο Δουράκης παγίδευσε τον Κολοκοτρώνη στον πύργο του, αλλά ο Κολοκοτρώνης δραπέτευσε και κατέφυγε στη Ζάκυνθο.

 

Ο τότε νεαρός κλέφτης Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

Το 1806 ο Παπάζογλου διώχνει μετά βίας τους μοναχούς και διαλύει για άλλη μια φορά τη Μονή Λουκούς. Πούλησε τα κινητά της Μονής και για μία ακόμη φορά ενοικίασε τα ακίνητά της. Η διάλυση διήρκεσε μέχρι το 1810, οπότε και διόρισε ηγούμενο τον Αγιαννίτη ιερομόναχο Νεόφυτο Τζαφέρη (Ζαφείρη ή Ζαφειρόπουλο), με περιορισμένα δικαιώματα και εξουσίες. Ο Παπάζογλης μάλιστα, κατακράτησε και διάφορα πολύ σημαντικά έγγραφα του μοναστηριού (π.χ. σουλτανικά φιρμάνια, κώδικες, χειρόγραφα, κτητορικά έγγραφα, καθώς και 600 τόμους από τη βιβλιοθήκη της Μονής).

Την ίδια χρονιά, όπως αναφέρεται από τα απομνημονεύματα του Αγιοπετρίτη προεστού, Αναγνώστη Κοντάκη, ο Παπάζογλης ήταν  διοικητής του Βιλαετίου του Αγίου Πέτρου. Ο Παπάζογλης παρέμεινε σε αυτή την θέση τουλάχιστον μέχρι το 1811.

Από έγγραφο απευθυνόμενο προς τους άρχοντες και προεστούς της Ύδρας και των Σπετσών, γραμμένο στον Πραστό στις 4 Αυγούστου 1807, εμφανίζονται οι υπογραφόμενοι Αναγνώστης Παπάζογλου, Μανώλης Καραμάνος και Θεόδωρος Γούλενος, ως εκπρόσωποι του Πραστού στις εμπορικές σχέσεις των κατοίκων με τα νησιά αυτά.

Το 1808 ο Αναγνώστης Παπάζογλης παντρεύει την μικρότερή του κόρη, Ελένη, με τον Λεωνιδιώτη έμπορο και προύχοντα, Κωνσταντίνο Χατζηπαναγιώτη. Το γεγονός αυτό μαθαίνουμε από ένα πανωπροίκι (συμπληρωματικό προικοσύμφωνο) που φέρει ημερομηνία 8 Μαΐου 1808 και τον Άγιο Ιωάννη ως τόπο γραφής. Το κύριο προικοσύμφωνο δεν έχει διασωθεί, αλλά από την παράδοση γνωρίζουμε ότι ως προίκα έδωσε στον Χατζηπαναγιώτη την τοποθεσία <<Ασώματος>>, όπου σήμερα υπάρχει ομώνυμο χωριό (κοντά στον Χάραδρο). Στο έγγραφο αυτό βλέπουμε ότι παραχωρεί στην κόρη του διάφορα οικιακά σκεύη. Το πανωπροίκι γράφει τα εξής:

<<Τα όσα λείπουν από τα προικιά της θυγατρός μου Ελένης

1808 Μαΐου 8  Άγιος Ιωάννης

Πέντε τζουμπέδες ρούχινους

Ένας ρουτζαντές

Τρία κροντίρια

Τρεις γύψους

Ένα λεβέτι

Δύο κολάρια ζουναριού

Τα όσα της δίδω περισσότερα από απόπροικο χάρη της:

Τρεις σκεπές

Ένα λεγενόμπρικο

Ένα τεψομπούρεκο

Ένα μικρό φορετζάκι

Αναγνώστης Παπάζογλου>>

Το πανωπροίκι της Ελένης Παπάζογλη. Φέρει ημερομηνία 8/5/1808

Το 1811 ο Παπάζογλου πείθει τον Αγιοπετρίτη προεστό, Αναγνώστη Κοντάκη, να αναλάβει την διοίκηση των Βερβένων. Ύστερα, όπως αναφέρει ο ίδιος στα απομνημονεύματά του: <<εστάθηκα δέκα μήνες, έπειτα βαρεθείς του χωρίου τας διαιρέσεις, ανεχώρησα με ζημίαν μου>>.

Το 1817 συνεστήθη μία ομάδα από τους <<ψυχραιμότερους προεστούς>> της Πελοποννήσου, προκειμένου να καταπολεμηθούν τα μίση και οι εμπάθειες μεταξύ ορισμένων προεστών. Σε αυτή την ομάδα συμμετείχε και ο Αναγνώστης Παπάζογλου.

Από αυτό το έγγραφο του 1818, το οποίο αποστέλλεται από τον Μητροπολίτη Άργους και Ναυπλίας Γρηγορίο προς τον προεστό του Άργους Ιωάννη Περρούκα, ο Μητροπολίτης ζητά τη βοήθεια του προεστού, αλλά και την συμπαράσταση του Αναγνώστη Παπάζογλου, προκειμένου να λυθούν οι κτηματικές διαφορές των μονών Αρτοκωστάς και Μαλεβής.

Πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η Αγιαννίτικη παράδοση, την οποία μαρτύρησε το 1937 ο ηγούμενος της Μονής Λουκούς, Προκόπιος Θεοδώρου ή Παπαγαλέτης, στον ιστοριοδίφη Νικόλαο Ι. Φλούδα, η οποία σχετίζεται με τις τελευταίες ενέργειες του Αναγνώστη Παπάζογλου. Ο τούρκος διοικητής του Ναυπλίου του είχε τόσο μεγάλη εμπιστοσύνη, που έστειλε έναν Τούρκο ως υπηρέτη στον Αναγνώστη Παπάζογλου. Λίγο καιρό αργότερα, ο Παπάζογλης είδε ένα όνειρο. Από την ερμηνεία που έκανε ο ίδιος, κατάλαβε πως ο νέος υπηρέτης του θα γίνει κάποτε πολύ ισχυρός. Το επόμενο πρωί, την ώρα που ο υπηρέτης του έριχνε νερό για να νιφτεί, ο Παπάζογλης του είπε: <<Εσύ δούλε μου, θα γίνεις μεγάλος κάποια μέρα, τι καλό θα μου κάνεις τότε ;;>>. Ο Τούρκος έμεινε άφωνος. <<Μα δεν μου απαντάς>>, είπε ο Παπάζογλης, <<τι να σου απαντήσω αφέντη μου… θα κάνω ότι θες>>, απάντησε ο Τούρκος.

Μετά από καιρό, ο υπηρέτης έφυγε και κάποτε έγινε Μεγάλος Βεζύρης του σουλτάνου. Ο νέος βεζύρης, θυμήθηκε τα λόγια του πρώην αφέντη του και έστειλε μία φρεγάτα στο Άστρος για να παραλάβει τον Παπάζογλη και να τον φέρει στην Κωνσταντινούπολη. Ο Βεζύρης είπε, μάλιστα, στον πλοίαρχο να του μαζέψουν και βορβιά από το Ξεροκάμπι, τα οποία του άρεσαν όταν ήταν υπηρέτης. Ο Παπάζογλης μάζεψε πάρα πολλά βορβιά, πήγε στο λιμάνι της Σκάλας (Παράλιο Άστρος) και ξεκίνησε για την Κωνσταντινούπολη. Όταν όμως έφτασε στην Πόλη, οι Οθωμανοί τον συνέλαβαν. Ο Παπάζογλης έστειλε αμέσως σημείωμα στον Βεζύρη, εξηγώντας του τι έγινε. Ο Βεζύρης κάλεσε τον Παπάζογλη και αυτούς που τον συνέλαβαν ενώπιον του και τους διέταξε να του ζητήσουν συγνώμη, όπως και έγινε.

Τότε ο βεζύρης, δείχνοντας στον Παπάζογλη τον θρόνο του, του είπε: <<Σε εσένα ανήκει αυτός ο θρόνος…>>. Ο Παπάζογλης όμως αρνήθηκε και ο βεζύρης τον ρώτησε τι ήθελε να κάνει γι’ αυτόν. Τότε ο πατριώτης Παπάζογλης ζήτησε να γίνει η Πελοπόννησος ανεξάρτητη ηγεμονία και ο διοικητής της να πληρώνει έναν μικρό φόρο υποτέλειας. Ο Βεζύρης δέχτηκε και με προθυμία διέταξε να γίνει η σχετική προετοιμασία για την έκδοση αυτού του διατάγματος. Αυτό ήταν το φιλόδοξο και λυτρωτικό για τον υπόδουλο ελληνισμό, όραμα του Παπάζογλη για την πατρίδα του.

Κατά την προσωρινή του διαμονή στον Κωνσταντινούπολη, ο Παπάζογλης προσεγγίστηκε από μέλη της Φιλικής Εταιρίας. Μόλις έμαθε το μυστικό τους, φοβήθηκε ότι οι έλληνες δεν θα τα κατάφερναν και επέμενε να ανεξαρτητοποιηθεί η Πελοπόννησος. Οι Φιλικοί, όμως, φοβήθηκαν μήπως ο Παπάζογλης αποκαλύψει το μυστικό τους στους Τούρκος και πήραν την τρομερή απόφαση να τον δηλητηριάσουν. Η δηλητηρίαση έγινε σε γεύμα που του παρέθεσαν οι φιλικοί πριν φύγει από την Πόλη. Το δηλητήριο δεν έδρασε αμέσως, ενώ ο Παπάζογλης κατά τη διάρκεια του ταξιδιού ένιωθε στομαχικές ενοχλήσεις, χωρίς όμως να ανησυχήσει. Τελικά το δόλιο σχέδιο των Φιλικών πέτυχε και ο Παπάζογλης πέθανε όταν αποβιβάστηκε στην Σκάλα (Παράλιο Άστρος), η οποία ήταν ιδιοκτησία των Παπαζογλαίων. Ο θάνατός του συνέβη κατά τον Ιούλιο του 1818, σύμφωνα με ανέκδοτα έγγραφα του Αρχείου της οικογένειας Περρούκα από το Άργος. Ο θάνατός του έγινε η αιτία να μην πραγματοποιηθεί ποτέ το φιλόδοξο και σωτήριο, για τον ελληνισμό, όραμά του.

Σημείωση 1: Ο βεζύρης ο οποίος κάλεσε τον Παπάζογλη στην Κωνσταντινούπολη ήταν ο Μπουντουρλού Ντερβίς Μεχμέτ Πασάς, ο οποίος διετέλεσε βεζύρης από τις 5 Ιανουαρίου 1818 έως τις 5 Ιανουαρίου 1820, δηλαδή στο διάστημα που ο Παπάζογλης επισκεφτηκε την Πόλη. Ο πατέρας του Μεχμέτ πασά ήταν διοικητής του Ναυπλίου (σύμφωνα με την Τουρκική Βικιπαίδεια), όπως ακριβώς αναφέρει και η παράδοση. Επομένως δεν είναι καθόλου απίθανο ο διοικητής του Ναυπλίου και έμπιστος φίλος του Παπάζογλη να έστειλε τον ίδιο του τον γιο, ο οποίος στην συνέχεια έγινε Μεγάλος Βεζύρης. Επομένως αυτή η παράδοση βασίζεται σε απολύτως αληθινά γεγονότα.

Σημείωση 2: εντύπωση προκαλεί το γεγονός της δηλητηρίασης του Παπάζογλη από την Φιλική εταιρία. Δεδομένου ότι ο θάνατος ήταν ποινή για όσους μυημένους προέδιδαν το μυστικό της Φιλικής Εταιρίας, είναι περίεργη η απόφαση για την δολοφονία του Παπάζογλη, ο οποίος δεν είχε προδώσει το μυστικό. Παράλληλα πολλοί άλλοι προεστοί είχαν αρνηθεί αρχικά να γίνουν μέλη της Φιλικής Εταιρίας, αλλά δεν δολοφονήθηκαν. Ίσως ο Παπάζογλης να έπεσε <<θύμα>> Φιλικών οι οποίοι μισούσαν τους προεστούς ή γιατί θεωρούσαν την ιδέα του τολμηρή ή ότι έβλαπτε τα συμφέροντα ορισμένων Φιλικών. {Γενικές πληροφορίες από: Αθανασίου Θ. Φωτόπουλου – Οι κοτζαμπάσηδες της Πελοποννήσου κατά την δεύτερη Τουρκοκρατία (1715 – 1821)}

Ο Αναγνώστης Παπάζογλου ήταν παντρεμένος και είχε τρεις κόρες. Η μεγαλύτερη, Στάμω, παντρεύτηκε τον Αγιαννίτη προεστό Ιωάννη Ματθαίο, στον οποίο έδωσε ως προίκα τα χτήματά του στην Ανδρίτσα και μέρος του σπιτιού του στον Άγιο Ιωάννη. Η άλλη κόρη του, Μαρία, παντρεύτηκε τον Αγιαννίτη προεστό Πάνο Σαρηγιάννη, στον οποίο έδωσε ως προίκα τα χτήματά και σπίτια του σε Άστρος και Αγιάννη. Η μικρότερη κόρη του, Ελένη, παντρεύτηκε τον Λεωνιδιώτη Κώστα Χατζηπαναγιώτη, στον οποίο έδωσε ως προίκα τα χτήματά του στην τοποθεσία <<Ασώματος>>. Είχε επίσης και έναν γιό τον Νικόλαο. Αυτόν τον βλέπουμε από δύο δωρεές: η πρώτη είναι η εικόνα των Αγίων Πάντων στο τέμπλο του ναού του Προδρόμου στον Άγιο Ιωάννη. Η εικόνα φέρει και την εξής επιγραφή: <<δέησις νικολάου παπάζογλη εις μνημόσυνον εαυτού και των γονέων

ΧΕΙΡ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΡΙΤΟΣ ΑΨΗΘ’ (=1799)>>

Την δεύτερη δωρεά του βλέπουμε σε επιγραφή στην Μονή Παλαιοπαναγιάς του Άστρους. Αυτή γράφει: <<ΙΣΧΝΚΑ (= Ιησούς Χριστός Νικά) 1802 Μαήου 30 ΠΛΠΝΓΑ (= Παλαιοπαναγιά) ανεκενίστη το κελί με την μάντρα εξεδοθέν παρά Νικολάου Αναγνώστη Παπάζογλη….Νικηφόρος ιερομόναχος>>.

Η επιγραφή αφιέρωσης της εικόνας των Αγίων Πάντων από τον Νικόλαο Παπάζογλη. Βρίσκεται στο τέμπλο του ναού του Προδρόμου και είναι έργο του 1799.

Το 1819, ένα έτος μετά τον θάνατο του Αναγνώστη Παπάζογλη, οι κληρονόμοι του δώρησαν στην Μονή Λουκούς ένα ασημένιο κουτί με 7 τεμάχια αγίων λειψάνων. Το κουτί αυτό σώζεται έως σήμερα.

Πηγές

  • Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, τόμος Γ’, Αθήνα 1983
  • Ι. Κουσκουνά, Ι. Κακαβούλια, Κ. Χασαπογιάννη – Θυρεάτις Γη, Αθήνα 1981
  • Ιωάννη Μ. Αρβανίτη – Από τις Πηγές του Λαού μας, τόμος Β΄
  • Χρήστου Α. Στασινόπουλου – Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, τόμος Α’, εκδόσεις Δεδεμάδη, Αθήνα 1975
  • Αθανάσιου Θ. Φωτόπουλου – Οι Κοτζαμπάσηδες της Πελοποννήσου κατά την Δεύτερη Τουρκοκρατία (1715 – 1821), εκδόσεις Ηρόδοτος, Αθήνα 2013
  • Στέφανου Ι. Μακρυμίχαλου – Τσακώνικα προικοσύμφωνα, Αθήνα 1972
  • Αναγνώστη Κοντάκη – Απομνημονεύματα, εκδόσεις Βεργίνα, Αθήνα 2009
  • Χρονικά των Τσακώνων – τόμος ΚΑ’, <<Τσακώνικες αναφορές στο Αρχείο Περρούκα>>, Ηλία Γιαννικόπουλου, έτος 2010

Πληροφορίες-σύνταξη: Ιωάννης Δ. Κουρμπέλης

Επιμέλεια παρουσίασης:Φώτης Τζιβελόπουλος

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Please enter your comment!
Please enter your name here