«Βαρβαρισμοί» και «Σολοικισμοί» εν όψει

0

Από τον  φιλόλογο ,κ.Ηλία Σακαλή

Η ερμηνεία των όρων

Α. Βαρβαρισμός σημαίνει σφάλμα περί τη γλώσσα, δηλαδή γλωσσικό λάθος στο γραπτό και τον προφορικό λόγο. Διευκρινίζω ότι δεν υπαινίσσομαι το Καβαφικό: «Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους», στο ποίημά του: «Περιμένοντας τους βαρβάρους». Άλλα υπονοούσε Εκείνος… Ούτε βέβαια τα «μαργαριτάρια» που ξεστομίζαν εκάστοτε οι «μαλλιαροί» και ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης, που υπήρξε ο κύριος εκπρόσωπος του Εκπαιδευτικού Δημοτικισμού.

Παράβαλε: Μαλλιαρός = ο υπέρμαχος της άκρατης δημοτικής γλώσσας.

Ακόμη δε με τον όρο «βάρβαρος» δεν υπονοούμε έναν άξεστο ή απολίτιστο λαό…, αλλά αυτόν που δεν είχε Ελληνική καταγωγή, ταυτιζόμενοι πλήρως με την περί του όρου «βάρβαρος» αντίληψη που είχαν οι Αρχαίοι Έλληνες, από τους οποίους και γεννήθηκε αυτός ο χαρακτηρισμός.

Προς πλήρη κατανόηση του θέματος θυμίζω τα Αρχαιοελληνικά ρητά:

  1. «Πᾶς μή Ἓλλην βάρβαρος»
  2. «Ὁ μή ὁμιλῶν τήν Ἑλληνικήν γλῶσσαν βάρβαρός ἐστίν»∙
  3. «Ὅ,τι περ ἄν Ἓλληνες βαρβάρων παραλάβωσι, κάλλιον τοῡτο εἰς τέλος ἀπεργάζονται» Πλάτωνος Ἐπινομ.

Η θέση μου στα ανωτέρω αποφθέγματα είναι η εξής:

Όλα τα είδη της ποιήσεως και του πεζού λόγου ο Ελληνικός λαός όχι μόνο ο ίδιος τα δημιούργησε, αλλά και προήγαγε θαυμάσια. Βέβαια προηγήθηκαν των Ελλήνων στον πολιτισμό και στη σπουδή των γραμμάτων κάποιοι λαοί της Ανατολής, αλλά ούτε όλα τα είδη του λόγου εκείνοι παρήγαγαν, και όσα απ’ αυτούς αναπτύχθηκαν, πολύ απέχουν από το τέλειο.

Επίσης τα είδη του λόγου δημιουργήθηκαν από τους Έλληνες αυτοφυώς, δηλαδή από έμφυτη ορμή του πνεύματός τους και όχι εκ μιμήσεως άλλων, όπως π.χ. τα των Ρωμαίων.

Συνεπώς για τους αρχαίους προγόνους μας ο ομιλών την Ελληνική γλώσσα σωστά, ήταν Έλληνας, ενώ αυτός που έκανε γλωσσικά λάθη ήταν βάρβαρος.

Έτσι προέκυψε ο όρος «βαρβαρισμός»∙ παραθέτω ενδεικτικά κάποιους, μετεωρισμένους σήμερα, βαρβαρισμούς∙

  1. Έχω απηυδήσει… Έτσι ακούγεται συχνά από ανθρώπους… της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου.

Το σωστό: Έχω απαυδήσει

Ἀπαυδῶ (< ἀπό + αὐδῶ = λέγω, < αὐδή =λόγος) = κουράστηκα να λέω τα ίδια και τα ίδια.

θαύμασε! «Τοῦ καί ἀπό στόματος μέλιτος ρέεν αὐδή».

  1. Επέτρεψέ μου να σε διακόψω… Μαργαριτάρι επαναλαμβανόμενο από τον ίδιο εκφωνητή.

Το σωστό: Επίτρεψέ μου να σε διακόψω.

Σημείωση: Δε διατηρείται η αύξηση στην προστακτική.

  1. “Το κόστη” είναι βαρύ. Δεν αντέχω το βάρος “του κόστη”∙ Λάθος.

Το σωστό: Το κόστος, του κόστους στον ενικό,

Τα κόστη στον πληθυντικό.

  1. Δε με απησχολεί αυτό…

Το σωστό: Δε με απασχολεί αυτό…

  1. Απεκλείεται… Το σωστό: Αποκλείεται…

Σημείωση: Ο ενεστώτας είναι χρόνος αρκτικός και δεν παίρνει αύξηση.

  1. Απολλοτρίωση… λάθος. Το σωστό: Απαλλοτρίωση…

Βλέπε: Ἀπαλλοτριῶ = αποξενώνω.

Απαλλοτρίωση = μεταβίβαση κυριότητας.

  1. Ανταπεξέρχομαι… λάθος. Το σωστό: Αντεπεξέρχομαι… Έτσι εκφράζονται συνήθως επώνυμοι…

Βλέπε: Αντεπεξέρχομαι (< ἀντί + ἐπεξέρχομαι) = βγαίνω νικητής∙ Συνεπώς δεν υπάρχει  ρήμα “απεξέρχομαι”∙

  1. Το περιλάλητο: Απομείωση του χρέους… λάθος∙

Το σωστό: Απομύωση του χρέους∙

Μια φράση, που κατά κόρον ακούγεται από τα ραδιόφωνα, αλλά η οποία ουδέποτε γράφτηκε σωστά στις οθόνες των τηλεοράσεων.

Ουσιαστικό «απομείωση» με (ει) δεν απαντά.

Το σωστό είναι «απομύωση» με (υ)∙

Το  έτυμον: απομύωση (< ἀπό + μύωση < μύω + ὤψ) = σμίκρυνση.

Η επεξήγηση: Η λέξη απομύωση είναι σύνθετη από την πρόθεση «ἀπό» και το ουσιαστικό «μύωση», που σημαίνει σμίκρυνση της κόρης του οφθαλμού.

Το δε μύωση προέρχεται από το ρήμα «μύω», που σημαίνει κλείνω και το «ὤψ», που σημαίνει οφθαλμός.

Παράβαλε τα: μύωπας, μυωπία κλπ

Άρα: Απομύωση του χρέους σημαίνει σμίκρυνση, συρρίκνωση, μάζεμα του μεγέθους του χρέους.

Συνεπώς εδώ έχουμε μία έννοια που εκφράζεται μεταφορικά ή με παραβολή ή με παρομοίωση.

  1. Παρανιαυτοφορία… λάθος.

Το σωστό: Παρενιαυτοφορία.

α. Το έτυμον: Παρενιαυτοφορία < παρα + ἐνιαυτός + (εὐ)φορία.

β.  Η ερμηνεία των συνθετικών μερών:

  1. Πάρα: μόριο επιτατικό κατά αντιστροφή της προθέσεως παρά. Το πάρα αλλά και το άτονο παρα ως πρώτα συνθετικά λέξεων προσδίδουν τη σημασία της υπερβολής, της επίτασης, του «ἄγαν», του πλέον, του πέραν του φυσικού, του υπέρμετρου.

Παράβαλε τα: παράφαγα, παραήπια, παρακοιμήθηκα, παραφαντιάστηκα, το παράκανα, το παραγέμισα κλπ.

  1. ἐνιαυτός (< ἔνος = έτος) = έτος.
  2. (ευ) φορία (< εὖ + φέρω = εὐφορία) = άφθονη γονιμότητα, καρποφορία.

Σημείωση: Στο τρίτο συνθετικό μέρος λανθάνει το επίρρημα ευ < εὖ, που έχει τη σημασία του καλώς.

γ. Η σημασία της λέξεως παρενιαυτοφορία: Η εντός του αυτού έτους διπλάσια, και ενίοτε υπερδιπλάσια, ανθοφορία, καρποφορία. Η υπερπαραγωγή, η διπλή εγκυμοσύνη,  η λεγόμενη κοινώς διπλογκαστριά, η δεύτερη κοιλιά.

Βλέπε: γκάστρι και γκαστριά < ἐγγάστριος < ἐν γαστρί < γαστέρα =κοιλιά.

  1. Συνοθύλευμα: λάθος

Το σωστό: Συνο-ν-θύλευμα =σύμφυρμα ανακάτεμα, μείγμα κλπ.

  1. Έχει συνάγει συμπεράσματα: λάθος.

Το σωστό: έχει συναγάγει συμπεράσματα.

 

Β. Σολοικισμός σημαίνει σφάλμα περί τη σύνταξη, δηλαδή συντακτικό λάθος κύρια στο γραπτό αλλά και στον προφορικό λόγο. Είναι η λεγόμενη ασυνταξία. Παράβαλε το αρχαίο ελληνικό ρήμα “σολοικίζω”∙ Πώς προέκυψε ο όρος Σολοικισμός:

Σόλοι ήταν αποικία της αρχαίας Αθήνας στην Κιλικία, ιστορική περιοχή της Ν.Α. Ασίας. Οι κάτοικοι της περιοχής αυτής έκαναν λάθη κυρίως συντακτικά, δηλαδή ήταν σόλοικοι, εξού και ο όρος «σολοικισμός». Αραδιάζω μερικούς σολοικισμούς, οι οποίοι ευρέως κυκλοφορούν στον τόπο μας.

  1. Τα λέμε: λάθος. Το σωστό: Θα τα πούμε αύριο ή προσεχώς. (Η φράση αυτή ενέχει μελλοντική χροιά).
  2. Πάω Παράλιο: λάθος. Το σωστό: Πάω στο παράλιο. Η εξήγηση: Πάω «εἰς τό παράλιον». Πρόκειται περί εμπρόθετου προσδιορισμού, που δηλώνει την εις τόπον κίνηση.
  3. Πάω Γιαλό: λάθος. Το σωστό: Πάω στο γιαλό.

(< αἰγιαλός = παραλία).

Ενώ: Πάω γιαλό-γιαλό είναι σωστό, διότι είναι επιρρηματικός προσδιορισμός και δηλώνει τοπική έκταση ή τρόπο.

  1. Το κόμμα (,) σώζει. Ευκαιρίας δοθείσης αναφέρομαι στη σωστή χρήση των σημείων της στίξης και εν προκειμένω του κόμματος (,), του οποίου η λανθασμένη τοποθέτηση, σκόπιμη ή μη, συνεπικουρούντος κατά περίπτωση του νοηματικού τόνου ή του χρώματος της φωνητικής προφοράς, γεννάει σολοικισμούς με συνέπεια την ανατροπή της αλήθειας και ενίοτε της απόδοσης της δικαιοσύνης.

          Ένα παράδειγμα: Στην αίτηση ενός ισοβίτη να του αποδοθεί χάρη, ο Υπουργός Δικαιοσύνης απαντά: “χάρις αποκλείεται,  να μείνει στη φυλακή». Ο βασιλιάς της χώρας μεταθέτει το κόμμα και απαντά: «χάρις, αποκλείεται να μείνει στη φυλακή». Έτσι ο ισοβίτης απολύθηκε!

Άστρος 6 Αυγούστου 2017

Ηλίας Θεμ. Σακαλής

Φιλόλογος

27550 22 537

 

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Please enter your comment!
Please enter your name here