Εκκλησίες του Αγίου Ιωάννη – Άγιος Βασίλειος

0

Από τον συνεργάτη μας, Γιάννη Δ. Κουρμπέλη

Ο ναός του Αγίου Βασιλείου ήταν ένας μεγάλος ναός ο οποίος βρισκόταν στο κάτω μέρος του χωριού και συγκεκριμένα στη θέση Ματθαίου και κοντά στην πηγή Σουληνάρι. Ο ναός, ο οποίος αποτέλεσε την μητρόπολη του ναού, καταστράφηκε ολοσχερώς το 1826 και στη θέση του σήμερα έχει στηθεί ένα λιτό προσκυνητάρι.

Ιστορία

Ο ναός του Αγίου Βασιλείου χτίστηκε σε μια άγνωστη εποχή και αναφέρεται για πρώτη φορά σε σιγίλλιο του έτους 1638. Σύμφωνα με αυτό το έγγραφο <<ανακηρύσσεται η χώρα του Αγίου Ιωάννου μετά του ομωνύμου ναού σταυροπήγιον>> και οριζόταν <<ινα εις τον ναόν του Αγίου Ιωάννου υπόκειται ο εις το χωρίον ναός του Αγίου Βασιλείου>>. Για την ανακήρυξη αυτή μεσολάβησαν Αγιαννίτες έμποροι που ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη (βλέπε αναλυτικότερα: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ – ΜΕΡΟΣ Β’: 17ος αι.). Από το σιγίλλιο αυτό φαίνεται ότι ο Άγιος Βασίλειος ήταν μία σημαντική εκκλησία, πιθανόν να ήταν ήδη μητρόπολη του χωριού και ότι είχε χτιστεί πολύ πριν το 1638.

Το 1819 ο πάμπλουτος έμπορος και ευεργέτης του Αγιάννη – Άστρους, Δημήτριος Ι. Καρυτσιώτη αφήνει μέσω της διαθήκης του 200 πιάστρες στον ναό. Στον Άγιο Γεώργιο αφιέρωσε επίσης 200 πιάστρες, το ίδιο ποσό στον Άγιο Νικόλαο Άστρους και στον Πρόδρομο 1000 πιάστρες.

Το 1826 ο ναός πυρπολήθηκε από τις ορδές του Τουρκοαιγύπτιου Ιμπραήμ πασά. Σύμφωνα με την Αγιαννίτικη παράδοση ο παπά – Γιαννάκης Πέρρος, ιερέας του χωριού και πατέρας του μετέπειτα βουλευτή Θεόδωρου Πέρρου, την ημέρα που ο Αγιάννης πυρπολήθηκε, ο ίδιος μετέβη στην εκκλησία. Από εκεί βλέποντας τα πρώτα σπίτια του χωριού να καίγονται, έκανε το σταυρό του και αφού μάζεψε όσα κειμήλια μπορούσε, έφυγε γρήγορα και επέζησε. Σύμφωνα με την υπεραιωνόβια Αγιαννίτισσα Μαγδάλω Καμπύλη (το γένος Β. Κουτίβα) (1840 – 1845), ο παπά Γιαννάκης πήρε μαζί του και τις κτητορικές πλάκες του ναού. Επιπλέον σύμφωνα με την τοπική παράδοση η εικόνα του Αγίου Βασιλείου μεταφέρθηκε από Αγιαννίτες στο Κάστρο των Ζαφειροπουλαίων και αργότερα τοποθετήθηκε στον ομώνυμο ναό του Παραλίου, όπου σώζεται μέχρι σήμερα. Ο ναός καταστράφηκε ολοσχερώς και σύντομα κατέρρευσε εκ θεμελίων.

Το 1828 η επιτροπή που ήταν αρμόδια για την καταγραφή των περιουσιών και των ζημιών που είχαν υποστεί οι ναοί, αναφέρει τα εξής:

<<ο ναός του Αγίου Βασιλείου είναι οικοδομή παλαιά, σεσαθρωθείσα όστις κατεκάη παρά των εχθρών, κατηδαφίσθη και σχεδόν εμιδενίσθη.

Αναθήματα

Εκ των αναθημάτων διεσώθησαν:

3 εικόνες μεγάλαι

9 των εορτών

1 δισκοποτήριον

1 αρτοφόριον

2 εξαπτέρυγα με τον σταυρόν

1 ευαγγέλιον, άπαντα αργυρά και τα της ακολουθίας βιβλία

 

Κτήματα

54 στρέμματα χωραφιών

1 περιβόλιον μικρόν

1 στρέμματος ενός

36 ρίζας ελαίων, των οποίων το διετές εισόδημα πωλείται δια γρ. 500 και χρηματική ποσότητα εις διαφόρους ομολογίας γρ. 2800>>

Από την αναφορά αυτή πληροφορούμαστε τα εξής:

  1. Ο ναός αναφέρεται ως <<παλαιός>>. Γνωρίζοντας πως ο ναός του Αγίου Γεωργίου αναφέρεται επίσης παλαιός, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ίσως χτίστηκαν την ίδια εποχή (κατά τον 13ο – 14ο αι.)
  2. Είχε υποστεί πολύ σοβαρές ζημιές και είχε σχεδόν κατεδαφιστεί.
  3. Τέλος, φαίνεται ότι είχε μεγάλη περιουσία (κτήματα, ελιές, αμπέλια κ.α.) καθώς και πολλά ακόμα τα οποία θα είχαν καταστραφεί.

Το διάστημα 1837 – 1839 ανεγέρθηκε ο ναός του Αγίου Βασιλείου στο Παράλιο Άστρος, από Αγιαννίτες ως αντικατάσταση του παλαιού στον Αγιάννη. Στον ναό αυτό φυλάσσεται μέχρι σήμερα η ομώνυμη εικόνα από τον παλαιό ναό (όπως είδαμε πιο πάνω).

Ο ναός του Αγίου Βασιλείου, μητρόπολη του Παραλίου Άστρους. Χτίστηκε το 1839 ως αντικατάσταση του παλαιού Αγιαννίτικου ναού.

Το 1846 ο Αγιαννίτης Πέτρος Ιωάννου δωρίζει ένα ευαγγέλιο στον ναό του Αγίου Νικολάου στο Άστρος. Το ευαγγέλιο, όπως αναφέρει ο ίδιος με χειρόγραφο σημείωμα, προοριζόταν αρχικά για τον ναό του Αγίου Βασιλείου, αλλά όταν έμαθε για την καταστροφή του ναού άλλαξε την αφιέρωση (βλέπε και: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ – ΜΕΡΟΣ ΣΤ’: 1831 – 1900). Ιδού η πρώτη σημείωση της προσφοράς το έτος 1829:

 

<<Μόσχα,

Θήμα πέφυκε του Πέτρου Ιωάννου

ου πατρίς εστί το της Πελοποννήσου

χωρίον του Αγίου Ιωάννου

δώρον αγλαόν θείου ευαγγελίου

τω ναώ του Αγίου Βασιλείου

Δώη αυτώ ο κύριος λύτρον της αμαρτίας

Καταξιών αυτόν της άνω βασιλείας

                                                     1829>>

Ο Πέτρος Ιωάννου ζούσε και εμπορευόταν στην Μόσχα. Ιδού η δεύτερη σημείωση:

<<Πυρποληθέντος του ναού του Αγίου Βασιλείου, διό και αφιερώται θελήσει του ιδίου εν Καλυβίοις τοις κλενοίς εν Άστρει Αγιάννου περιωνύμω ναώ αγίου Νικολάου

          Ενετίησην αωμς’ Δεκεμβρίου κστ’ (= 1846, Δεκεμβρίου 26)>>

Παρά την επιθυμία των Αγιαννιτών, ο ναός δεν ξαναχτίστηκε, αφού υπήρχαν πολλά εμπόδια από διάφορα άτομα. Αυτή η κατάσταση αναφέρεται σε επιστολή του δημάρχου Θυρέας, Ιωάννη Ζαφειρόπουλου περί το 1840. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρει ότι με διαταγή του υπουργείου ο ναός έπρεπε να ξαναχτιστεί επί των θεμελίων του παλαιότερου, αλλά αυτό δεν πραγματοποιήθηκε λόγω συμφερόντων διαφόρων προυχόντων. Ως αποτέλεσμα ο ναός κατέρρευσε εκ θεμελίων και σήμερα σώζονται ελάχιστα λείψανα.

Το 1979 τοποθετήθηκε στην θέση του ναού από την Αγιαννίτισσα Μαρία συζ. Ι. Μπάρλα, ένα μικρό και λιτό προσκυνητάρι από λαμαρίνα, ύψους 1 μ.

Περιγραφή

Από τον ναό δεν μας διασώθηκε κάποια φωτογραφία ή καλλιτεχνική απεικόνιση, οπότε δεν γνωρίζουμε την ακριβή μορφή του. Το 1937 ο ιστοριοδίφης Νικόλαος Ι. Φλούδας επισκέφθηκε την θέση όπου σώζονταν ακόμη ερείπια και κατέγραψε τα εξής:

  1. Τα σωζόμενα ερείπια είχαν μήκος 17 μ. (μαζί με την προέκταση η οποία υπήρχε στο δυτικό μέρος).
  2. Το πλάτος του ήταν 6,5 μ. και το πάχος του τοίχου ήταν 0,80 μ.

Από την περιγραφή αυτή συμπεραίνουμε ότι ο ναός είχε το ίδιο μέγεθος με τον ναό του Προδρόμου. Σύμφωνα με παλαιότερους Αγιαννίτες, ο ναός του Αγίου Βασιλείου ήταν μεγαλοπρεπής και τρισυπόστατος. Στο ανατολικό μέρος του υπήρχε νεκροταφείο, ενώ παλαιότερα βρίσκονταν συχνά λείψανα ανθρώπων και τάφοι. Προς το ανατολικό μέρος, υπήρχε ένα πολύ μεγάλο δέντρο, το οποίο λειτουργούσε ως κωδωνοστάσιο. Το δέντρο αυτό κατέπεσε προ πολλών ετών.

Ο ναός μαζί με την γύρω περιοχή του αποτελούσαν τη μητρόπολη του χωριού, καθώς βλέπουμε ότι στη γύρω περιοχή υπάρχουν πολλά αρχοντικά σημαντικών Αγιαννιτών (όπως του Πέρρου, του Σαρηγιάννη, του Ματθαίου κ.α.) και διάφορες εκκλησίες (Άγιος Ευστράτιος και Άγιος Πέτρος).

Πηγές

  • Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, τόμος Γ’, Αθήνα 1983
  • Κ. Χασαπογιάννη, Ι. Κουσκουνά, Ι. Κακαβούλια – Θυρεάτις Γη, Αθήνα 1981

Ιωάννης Δ. Κουρμπέλης

 

 

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Please enter your comment!
Please enter your name here