Προκόπιος Καρυτσιώτης

0

Του συνεργάτη μας,Γιάννη Δ.Κουρμπέλη

Ο Προκόπιος Καρυτσιώτης (κατά κόσμον Παναγιώτης Ν. Καρυτσιώτης) († 1836) ήταν μοναχός και διευθυντής της Σχολής Καρυτσιώτη. Ο Προκόπιος, ανιψιός του μεγάλου ευεργέτη Δημήτριου Καρυτσιώτη, ανέλαβε την διεύθυνση των Σχολών του σε Άστρος και Άγιο Ιωάννη τα έτη 1817 – 1826 και συνέβαλε στον εμπλουτισμό τους και στην ανάπτυξη της πανελλαδικής φήμης τους. Είναι μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του Αγιάννη και, ακολουθώντας την οικογενειακή του παράδοση, προσέφερε τα μέγιστα στην πατρίδα του και κατέστη ένας (ανεπίσημος) ευεργέτης του τόπου μας.

Βιογραφία

Ο Προκόπιος Καρυτσιώτης γεννήθηκε πριν το 1782 στον Άγιο Ιωάννη. Ήταν γιος του Νικόλαου Καρυτσιώτη († 1782), ο οποίος ήταν αδερφός του μεγάλου εμπόρου της Τεργέστης, Δημητρίου Καρυτσιώτη (1741 – 1819). Αδέρφια του Προκόπιου ήταν: ο έμπορος Ιωάννης Καρυτσιώτης, η Κανέλλα σύζυγος Γεωργίου Ανδρέου και η Τρισεύγενη σύζυγος Αναστασίου Μαρούδη. Η οικογένεια Καρυτσιώτη, όπως δηλώνει και το επίθετό της, καταγόταν από την Καρύτσα της Λακωνίας και εγκαταστάθηκε στον Άγιο Ιωάννη κατά τον 18ο αι. Το αρχικό τους επώνυμο ήταν <<Τριανταφύλλου>>. Σύμφωνα με την παράδοση, οι πρώτοι Καρυτσιώτες που έφτασαν στον Άγιο Ιωάννη εγκαταστάθηκαν κοντά στον ναό του Αγίου Δημητρίου, σε μια περιοχή που ονομάζεται μέχρι και σήμερα <<Καρύτσα>>, προς τιμήν της πατρίδας τους. Το πατρικό σπίτι του Προκόπιου Καρυτσιώτη στον Άγιο Ιωάννη είναι αυτό που άνηκε στον πρώην Δήμαρχο Βόρειας Κυνουρίας, Χρήστο Ευθυμίου, κοντά στην πλατεία. Το σπίτι του στο Άστρος είναι αυτό που άνηκε στους Μαρίνο Χασαπογιάννη και Θεόδωρο Καρκούλη και βρίσκεται στις βόρειες παρυφές της πόλης.

Το αρχοντικό της οικογένειας Καρυτσιώτη στον Άγιο Ιωάννη (ιδιοκτησία Χρήστου Δ. Ευθυμίου). Εδώ γεννήθηκε και έζησε ο Προκόπιος Καρυτσιώτης (βλέπε και: Αρχοντικά του Αγίου Ιωάννη – Μέρος Γ’)

Το αρχοντικό του Καρυτσιώτη στο Άστρος (πρώην Μ. Χασαπογιάννη και Θ. Καρκούλη). Εδώ έζησε ο Προκόπιος Καρυτσιώτης και η οικογένειά του.

Ο Παναγιώτης Καρυτσιώτης σε μικρή ηλικία μετέβη στην Μονή Καρυάς όπου εκάρη μοναχός με το όνομα <<Προκόπιος>> και σύντομα χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος. Παρόλα αυτά δεν τήρησε για πολύ την κουρά του (δηλαδή τον μοναχικό βίο του), αφού σύντομα εκλήθη στην Τεργέστη από τον βαθύπλουτο θείο του, Δημήτριο Καρυτσιώτη, όντας μοναδικός του κληρονόμος. Ο θείος του τον σπούδασε φιλοσοφία, παιδαγωγικά και μαθηματικά στο πανεπιστήμια της Παβία, με σκοπό να τον χρησιμοποιήσει ως διδάσκαλο στις Σχολές που είχε ιδρύσει στο χωριό του. Όταν ολοκλήρωσε τις σπουδές του, ο Προκόπιος δεν εστάλη στον Άγιο Ιωάννη, αλλά χρησιμοποιήθηκε από το 1813 έως το 1817 ως επιστάτης, δηλαδή ανώτερος επόπτης, της Ελληνικής σχολής των ορθοδόξων της Τεργέστης. Εκεί εργάστηκε με πολύ ζήλο και προθυμία και συνέβαλε στην καλλιέργεια του Ελληνικού πνεύματος στους ομογενείς της Τεργέστης.

Όμως, οι Σχολές που είχε ιδρύσει ο Δημήτριος Καρυτσιώτης σε Άγιο Ιωάννη (το 1798) και Άστρος (το 1805) είχαν ανάγκη από επισκευές και ανακαινίσεις. Έτσι, ο Καρυτσιώτης έστειλε τον ανιψιό του, προκειμένου να εποπτεύει τις εργασίες και να γίνει διευθυντής τους. Διακόπτοντας την σπουδαία του δράση, ο Προκόπιος μετέβη στον Άγιο Ιωάννη τον Ιούνιο του 1817 για να φέρει σε πέρας την αποστολή που του ανέθεσε ο θείος του. Στον Άγιο Ιωάννη παρέμεινε για 2 χρόνια. Αφού ανακαίνισε τις Σχολές, ανέλαβε την διοίκησή τους και εργάστηκε ως διδάσκαλος.

Ο λόφος <<Κουτρί>> του Αγίου Ιωάννη. Εδώ λειτούργησε η περίφημη <<καλλιμάρμαρος>> Σχολή Καρυτσιώτη από το 1798 έως το 1826. Ανακαινίστηκε το 1817 από το Προκόπιο Καρυτσιώτη ο οποίος δίδαξε εδώ για 2 χρόνια.

Η Σχολή Καρυτσιώτη στο Άστρος. Ιδρύθηκε ως παράρτημα της Σχολής του Αγίου Ιωάννη το 1805 και λειτούργησε ως το 1826 και από το 1829 έως το 1959. Ανακαινίστηκε το 1817 από τον Προκόπιο Καρυτσιώτη, ο οποίος δίδαξε εδώ για 2 χρόνια.

Στον Προκόπιο Καρυτσιώτη, μάλιστα, αποδίδεται και η μεγαλοπρεπής κτητορική επιγραφή της Σχολής Καρυτσιώτη στο Κουτρί του Αγίου Ιωάννη. Η επιγραφή βρίσκεται αναρτημένη στον χώρο όπου βρισκόταν η Σχολή και γράφει τα εξής:

<<1798

ΕΝ ΜΗΝΙ ΙΟΥΛΙΩ 18

Η ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΦΙΛΟΘΕΑΜΟΝΑ

ΤΙ ΕΣΤΗΚΑΣ ΘΑΜΒΟΥΜΕΝΟΣ ΦΙΛΕ ΦΙΛΟΘΕΑΜΟΝ

ΜΕ ΑΠΟΡΙΑΝ ΜΥΣΤΙΚΗΝ ΖΗΤΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥ

ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΒΕΒΑΙΩΘΕΙΣ ΤΙ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΜΟΥ

ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΜΕ ΕΠΡΟΣΤΑΤΕΥΣΕ ΚΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΑΜΩΜΑ ΜΟΥ

ΕΙΜΙ ΟΙΚΙΑ ΤΩΝ ΜΟΥΣΩΝ, ΚΕΙΝΩΝ ΤΟΥ ΕΛΙΚΩΝΟΣ

ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΟΝΟΜΑΖΟΜΑΙ ΤΟΥ ΤΡΕΧΟΝΤΟΣ ΑΙΩΝΟΣ

ΣΟΦΙΑΝ ΕΠΑΓΓΕΛΟΜΑΙ ΑΦ’ ΗΣ ΟΥΔΕΝ ΓΛΥΚΕΙΟΝ

ΤΟΙΣ ΝΕΟΙΣ ΧΡΗΣΙΜΩΤΕΡΟΝ ΤΩ ΑΝΑΓΚΑΙΩ ΒΙΩ

ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΑΝΑΓΕΡΘΗΚΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΝΥΝ ΑΙΩΝΑ

ΤΟ ΕΤΟΣ ΜΟΥ ΔΙΔΑΣΚΕΣΑΙ ΑΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑΝ

Ο ΚΤΗΤΟΡ ΟΠΟΥ Μ’ ΕΚΑΝΕΝ ΟΙΚΟΝ ΤΟΥ ΕΛΙΚΩΝΟΣ

ΕΙΝ’ Ο ΚΛΕΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΟΝΟΣ

ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΑΣ ΕΙΝ’ ΥΙΟΣ ΑΝΑΘΡΕΜΜΑ ΚΑΙ ΠΟΝΟΣ

Ο ΤΟΠΟΣ ΟΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΜΑΙ ΕΙΝ’ Η ΑΥΤΟΥ ΠΑΤΡΙΔΑ

ΚΑΡΥΤΣΙΩΤΗΣ ΛΕΓΕΤΑΙ ΠΑΝΤΟΥ Η ΑΥΤΗ ΦΑΜΙΛΙΑ

ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥΤΟ ΕΓΙΝΕ ΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΚΑΙ ΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑΝ ΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΟΚΕΩΝ

ΟΣΟΙ ΛΟΙΠΟΝ ΕΜΒΑΙΝΕΤΕ Μ’ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΝ

ΠΑΡΑΚΑΛΕΙΤΕ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΤΗΝ ΑΝΩ ΒΑΣΙΛΕΙΑΝ

Ν’ ΑΞΙΩΘΗ ΝΑ ΧΑΙΡΕΤΑΙ ΟΜΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥ

ΕΙΝ ΤΑΙΣ ΑΥΛΑΙΣ ΤΟΥ ΑΒΡΑΑΜ ΚΟΛΠΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΔΙΚΟΥΣ ΤΟΥ, ΑΜΗΝ

Η ΣΥΝΔΡΟΜΙΝ ΑΠ΄ΕΓΙΝΕΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΟΙΚΟΔΟΜΗΝ ΜΟΥ

ΠΡΟΚΟΠΙΟΝ ΤΟΝ ΘΥΤΗΝ ΜΟΥ ΦΙΛΟΝ ΚΑΙ ΕΡΑΣΤΗΝ ΜΟΥ

ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΟΝ ΑΝΙΨΙΟΝ ΤΟΥ ΑΝΩ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Δ’ ΥΙΟΝ ΚΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ>>

Η κτητορική επιγραφή, όπως πληροφορούμαστε, τοποθετήθηκε από τον Προκόπιο Καρυτσιώτη το 1817. Έχει διαστάσεις 1,15 Χ 1,49 μ., είναι κατασκευασμένη από λευκό μάρμαρο Πάρνωνα και τα γράμματά της είναι ψευδοβυζαντινά. Η κτητορική επιγραφή μαρτυρά την ίδρυση της σχολής στις 18 Ιουλίου 1798. Αποτελεί ένα φιλολογικό αριστούργημα, με έμμετρο και εξαιρετικά προσεγμένο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Η επιγραφή αναφέρεται στον <<φιλοθεάμονα>>, δηλαδή τον φιλοπερίεργο ο οποίος αναρωτιέται και αναζητεί το όνομα της Σχολής. Στη συνέχεια εξηγεί την ιδιότητα του κτιρίου και δίνει βιογραφικά στοιχεία για τον κτήτορα. Στο τέλος αναφέρει ότι στήθηκε από τον ανιψιό του ιδρυτή, Προκόπιο. Αυτό το καλοδουλεμένο κείμενο μας φανερώνει την πλούσια πνευματική καλλιέργεια του Προκόπιου Καρυτσιώτη, αλλά και το ποιόν της εκπαίδευσης εκείνης της εποχής.

Η κτητορική επιγραφή της Σχολής Καρυτσιώτη του Αγίου Ιωάννη. Τοποθετήθηκε εκεί από τον Προκόπιο Καρυτσιώτη το 1817 (φωτογραφία: <<Παρνωνίτες>>).

Ο Προκόπιος Καρυτσιώτης αναγκάστηκε να διακόψει το πλούσιο έργο του στην περιοχή μας, αφού στις 27 Φεβρουαρίου 1819 πέθανε στην Τεργέστη ο θείος του Δημήτριος Καρυτσιώτης. Ο Προκόπιος μετέβη αμέσως στην Τεργέστη, καθώς ήταν ο μοναδικός κληρονόμος του. Εδώ όμως, ο Προκόπιος βρέθηκε αντιμέτωπος με κάτι που θα του προκαλούσε πολλά προβλήματα: την διαθήκη του Δημητρίου Καρυτσιώτη. Η διαθήκη του είχε συνταχτεί στην ιταλική γλώσσα στις 18 Μαΐου 1818 και με αυτή άφηνε μοναδικό κληρονόμο του τον Προκόπιο Καρυτσιώτη μόνο αν αυτός παντρευόταν με άδεια του Οικουμενικού Πατριαρχείου και αποκτούσε άρρεν τέκνο με το όνομα Δημήτριος. Σε περίπτωση που δεν συνέβαινε αυτό, μοναδικός κληρονόμος θα ήταν ο γιος της αδερφής του Ελένης, Αλέξιος Ν. Σαρηγιάννης, μεγαλέμπορος στην Τεργέστη με καταγωγή από τον Άγιο Ιωάννη. Ο Προκόπιος όμως ήταν διάκονος και επομένως ήταν αδύνατον να παντρευτεί. Αυτός όμως κατάφερε και διαγράφηκε από την τάξη των ιερωμένων και παντρεύτηκε την Αικατερίνη Θεοδοσίου, αδερφή του γνωστού δραγουμάνου Ρήγα Παλαμήδη. Την διαγραφή όμως δεν την έκανε το Οικουμενικό Πατριαρχείο αλλά οι Επίσκοποι Λακεδαίμονος Χρύσανθος, Άργους Γρηγόριος και Βρεσθένης Θεοδώρητος, ενώ τον γάμο ευλόγησε ο Επίσκοπος Αμυκλών και Τριπολιτσάς Διονύσιος. Σύντομα προκλήθηκε μεγάλος σάλος, αφού ο άλλος διεκδικητής της περιουσίας, Αλέξιος Σαρηγιάννης, τον ανέφερε στον Πατριάρχη και απαίτησε να ακυρωθεί ο γάμος. Η υπόθεση σύντομα περιπλέχτηκε και το Πατριαρχείο αφόρισε τον Προκόπιο και καθαίρεσε τον Τριπολιτσάς Διονύσιο, ο οποίος είχε ευλογήσει τον παράνομο γάμο. Κατόπιν ο ισχυρός πολιτικός Ρήγας Παλαμήδης, κουνιάδος του Προκόπιου και συμπατριώτης του Πατριάρχη (του εθνομάρτυρα Γρηγόριου Ε’), επενέβη και ανεκλήθη ο αφορισμός του Προκόπιου και της γυναίκας του, καθώς και η καθαίρεση του Τριπολιτσάς Διονυσίου. Έτσι, ο γάμος αναγνωρίστηκε από το Πατριαρχείο και ο Προκόπιος κληρονόμησε την περιουσία του θείου του.

Ο βαθύπλουτος Αγιαννίτης μεγαλέμπορος της Τεργέστης Δημήτριος Ι. Καρυτσιώτης (1741 – 1819). Η διαθήκη του έμελλε να προκαλέσει πολλά προβλήματα στους κληρονόμους του.

Το 1820 ο πάμπλουτος πλέον Προκόπιος Καρυτσιώτης, ενώ βρισκόταν στην Τεργέστη, μυήθηκε στην Φιλική Εταιρία μαζί με τους: Αντώνιο Μ. Αντωνόπουλο από την Ανδρίτσαινα και τον αδερφό του, Ιωάννη Καρυτσιώτη, μεγαλέμπορο της Τεργέστης. Ο Προκόπιος Καρυτσιώτης αναδείχτηκε μάλιστα και θερμός υποστηρικτής της Επανάστασης από τις απαρχές της. Επί μήνες έκρυβε τα υπολείμματα των Ιερολοχιτών που είχαν διασωθεί από τη μάχη του Δραγατσανίου (7 Ιουνίου 1821), στο Παλάτσο Καρτσιότι, το μεγαλοπρεπές μέγαρο που είχε ανεγείρει ο θείος του στην Τεργέστη. Ο Προκόπιος ήταν από τους πρώτους που γνώρισαν τον Δημήτριο Υψηλάντη, όταν αυτός ερχόταν στην Πελοπόννησο για την επανάσταση και εγκαταστάθηκε προσωρινά στην Τεργέστη χρησιμοποιώντας ψευδώνυμα. Συνδέθηκαν με στενή φιλία, μάλιστα, αφού έχουν διασωθεί επιστολές που του έστελνε ο Υψηλάντης όταν ταξίδευε από τη Ρωσία στην Τεργέστη. Ο Καρυτσιώτης, περιέθαλπε Έλληνες πρόσφυγες που είχαν έρθει στη Τεργέστη κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Το 1823 έστειλε στο ελληνικό κράτος <<διάφορα πράγματα>>, τα οποία έφτασαν στην Καλαμάτα και μεταφέρθηκαν στην Τριπολιτσά. Το 1827 ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας, Ιωάννης Καποδίστριας, του ζητούσε οικονομική ενίσχυση για την ίδρυση ορφανοτροφείου στην Ελλάδα. Ο Προκόπιος έστειλε το 1830 πολλά βιβλία στο Κεντρικό σχολείο της Αίγινας.

Το μεγαλοπρεπές <<Παλάτσο Καρτσιότι>> (Μέγαρο Καρυτσιώτη) στην Τεργέστη. Ανεγέρθηκε από τον Δημήτριο Καρυτσιώτη το διάστημα 1798 – 1805. Μετά το 1819 περιήλθε στον ανιψιό του Προκόπιο. Εδώ φιλοξενήθηκαν, μάλιστα και τα υπολείμματα των Ιερολοχιτών μετά τη μάχη του Δραγατσανίου.

Ο Προκόπιος Καρυτσιώτης προστάτευε πάντοτε τα Ελληνικά σχολεία της Τεργέστης, τους ομογενείς, καθώς και τις ορφανές κόρες του αδερφού του, Μαρία, Άννα και Ελισάβετ Καρυτσιώτη. Πέθανε το 1836 στην Τεργέστη και ενταφιάστηκε στο ελληνορθόδοξο νεκροταφείο της Τεργέστης, στον οικογενειακό τάφο των Καρυτσιωταίων. Μέσω της διαθήκης του (γραμμένη την 20η Ιουνίου 1822) άφηνε στην Ελληνορθόδοξη εκκλησία της Τεργέστης 500 φιορίνια και 200 φιορίνια στα σχολεία της Ελλάδας. Μικρότερα ποσά άφησε στους φτωχούς της Τεργέστης, στα σχολεία και στις εκκλησίες της Τεργέστης. Στους φτωχούς και στις εκκλησίες της πατρίδας του, δηλαδή του Αγίου Ιωάννη άφηνε 500 φιορίνια. Στις ανιψιές του άφησε συνολικά 1200 φιορίνια. Γενική κληρονόμο άφησε την σύζυγό του, Αικατερίνη θεοδοσίου και πληρεξούσιο της διαθήκης τον θείο του, Γεώργιο Καρυτσιώτη.

Ο τάφος των Καρυτσιωταίων στο ελληνορθόδοξο νεκροταφείο της Τεργέστης (πηγή: Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, τόμος Β’).

Ο Προκόπιος Καρυτσιώτης ήταν παντρεμένος, όπως προαναφέραμε, με την Αικατερίνη Θεοδοσίου και απέκτησε 3 παιδία: τον Δημήτριο, τον Γεώργιο και την Ελένη, τα οποία ήταν ανήλικα όταν πέθανε ο πατέρας τους. Ο Δημήτριος πέθανε το 1863 και απέκτησε τον Προκόπιο, ο οποίος ήταν ο τελευταίος των Καρυτσιωταίων και πέθανε πάμπτωχος στην Τεργέστη το 1945. Ο δε Γεώργιος πέθανε το 1875. Γενικότερα, οι κληρονόμοι του Προκόπιου Καρυτσιώτη δεν στάθηκαν άξιοι να διαχειριστούν την περιουσία του πατέρα τους, γι’ αυτό η περιουσία των Καρυτσιωταίων σύντομα εξανεμίστηκε.

Γίνεται αντιληπτό ότι ο Προκόπιος Καρυτσιώτης, όπως και οι συγγενείς του, είναι ένας μεγάλος ευεργέτης όχι μόνο της περιοχής μας, αλλά και της Τεργέστης και του Ελληνικού κράτους. Δυστυχώς, ο Προκόπιος δεν έχει τιμηθεί ακόμη από την τοπική κοινωνία. Θα πρέπει λοιπόν, με βάση το πλούσιο έργο και την παρακαταθήκη που μας άφησε να κηρυχτεί και αυτός ευεργέτης του Άστρους.

Πηγές

  • Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, τόμος Γ’, Αθήνα 1983
  • Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, τόμος Β’, Αθήνα 1982
  • Σταύρου Αθ. Κουτίβα – Περί την διαθήκην του Δημητρίου Καρυτσιώτου, Αθήνα 1958
  • Κ. Χασαπογιάννη, Ι. Κακαβούλια, Ι. Κουσκουνά – Θυρεάτις Γη, Αθήνα 1981

Σύνταξη: Ιωάννης Δ. Κουρμπέλης

Επιμέλεια -Παρουσίασης:Φώτης Τζιβελόπουλος

 

 

 

 

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Please enter your comment!
Please enter your name here