Πώς η φωτιά «δημιούργησε» τον άνθρωπο

0

Η φωτιά δεν αποτελεί απλά μια από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις όλων των εποχών για την ανθρωπότητα. Πρόκειται για κάτι πολύ σημαντικότερο. Στην ουσία, όπως καταλήγει πλήθος ερευνών, η φωτιά «δημιούργησε» τον άνθρωπο, καθώς χάρη σε αυτή ήταν εφικτή η επιβίωσή της ανθρωπότητας κάτω από αντίξοες συνθήκες, αλλά και γενικότερα η εξέλιξή της στο παντοδύναμο γένος που γνωρίζουμε σήμερα.

Φωτιά και ανθρώπινη κοινότητα

Η ανθρωπότητα, διαχρονικά, σε όποιο σημείο του κόσμου κατοίκησε, έφερε μαζί της δύο σημαντικά για αυτή εφόδια: τη γλώσσα και τη φωτιά. Πρόσφατες ανακαλύψεις υποδεικνύουν ότι η παλαιότερη απόδειξη για τη δημιουργία ελεγχόμενης φωτιάς στην Ευρώπη, χρονολογείται περίπου 800.000 χρόνια πριν. Τις πρώτες φωτιές άναβαν οι πρόγονοί μας που ζούσαν στη νοτιοανατολική Ισπανία, για να φωτίζουν τις σπηλιές στις οποίες κατοικούσαν. Η ένδειξη αυτή έχει οδηγήσει την επιστημονική κοινότητα στο συμπέρασμα ότι τα πρώιμα μέλη του ανθρώπινου γένους χρησιμοποιούσαν τη φωτιά εδώ και τουλάχιστον ένα εκατομμύριο χρόνια.

Η διαμόρφωση των διατροφικών συνηθειών μέσω της φωτιάς 

Οι πρώτοι άνθρωποι, όπως και τα ζώα, κατανάλωναν την τροφή τους ωμή, μιας που ήταν και η μόνη επιλογή που διέθεταν τότε. Όπως τα ζώα, το πεπτικό και το ανοσοποιητικό μας σύστημα ήταν συνηθισμένο στα παράσιτα και στα βακτήρια, επειδή αυτά ήταν φυσικό μέρος της ανθρώπινης διατροφής. Η κατανάλωση όμως ωμού φαγητού απαιτούσε μεγάλο μέρος της ενέργειας του ανθρώπου, εξαιτίας της πολύωρης διαδικασίας για τη μάσησή της. Αυτό μάλιστα το βλέπουμε στα πρωτεύοντα θηλαστικά και σε άλλα ζώα που περνούν μεγάλο χρονικό διάστημα μασώντας ωμά τρόφιμα, ιδιαίτερα φυτά, ώστε να μπορούν να τα χωνέψουν ευκολότερα.

Η επιστημονική κοινότητα πιστεύει πως η ανακάλυψη της φωτιάς και η ελεγχόμενη χρήση της για τη μαγειρική συνέβαλαν σε μια άνευ προηγουμένου αύξηση στο μέγεθος του εγκεφάλου πριν από 1,8 εκατομμύρια χρόνια. Αυτό εξηγείται καθώς σήμερα γνωρίζουμε πως η σύσταση των θρεπτικών συστατικών και υδατανθράκων αλλάζει όταν μαγειρεύεται. Έρευνες έδειξαν ότι μόνο ένα μέρος των θερμίδων από ωμές τροφές απορροφάται από το σώμα, ενώ αυτό λαμβάνει περίπου 30% περισσότερη ενέργεια από τη μαγειρεμένη βρώμη, το σιτάρι και άλλες τροφές με άμυλο, και έως και 78% περισσότερο από πηγές όπως η πρωτεΐνη στα αυγά. Τα ζώα μάλιστα που καταναλώνουν μαγειρεμένα τρόφιμα κερδίζουν περισσότερο βάρος από τα ζώα που τρέφονται με την ίδια ποσότητα ακατέργαστου φαγητού.

Η συμβολή της φωτιάς στην ανάπτυξη του εγκεφάλου

Η πλειοψηφία των θερμίδων που λαμβάνει ο άνθρωπος χρησιμοποιούνται για να τροφοδοτήσουν τις βασικές και δευτερεύουσες λειτουργίες μέσα στο σώμα μας, και ιδιαίτερα την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Σε κατάσταση ηρεμίας, ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί σχεδόν το ένα πέμπτο της ενέργειας του ανθρώπου. Όταν λοιπόν η ανθρωπότητα άρχισε να χρησιμοποιεί τη φωτιά για την παρασκευή φαγητού, κατανάλωνε πολύ λιγότερο χρόνο, αλλά και λιγότερη ενέργεια για τη μάσηση. Αυτό, σε συνδυασμό με μια υψηλότερη θερμιδική πρόσληψη, σήμαινε ότι η μεγαλύτερη ποσότητα θρεπτικών ουσιών και ενέργειας θα μπορούσε να αφιερωθεί στην ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Η φωτιά ως μέσο προστασίας για την ανθρωπότητα

Χρησιμοποιώντας τη φωτιά, η ανθρωπότητα απέκτησε τη δυνατότητα να σταματήσει να καταφεύγει πάνω στα δέντρα για την προστασία της. Πως εξηγείται αυτό; Η φωτιά χρησιμοποιήθηκε για την ανίχνευση νυκτόβιων σαρκοβόρων ζώων που έψαχναν για τη λεία τους κατά τις νυχτερινές ώρες και έτσι οι άνθρωποι κατάφεραν να τα εμποδίσουν, δημιουργώντας και επεκτείνοντας τους πολιτισμούς τους στο έδαφος. Μάλιστα για πολλούς, η δυνατότητα αυτή οδήγησε την ανθρωπότητα στο εξελικτικό στάδιο του να περπατά όρθια και όχι χρησιμοποιώντας τα τέσσερα άκρα.

Η συμβολή της φωτιάς στην ανθεκτικότητα του ανθρώπινου είδους 

Η χρήση της φωτιάς παρείχε επίσης θερμότητα στο Homo erectus, ο οποίος μπορούσε πλέον να ζήσει σε πιο ψυχρά περιβάλλοντα και βασιζόταν λιγότερο στις γούνες ζώων. Χωρίς αυτά τα βαριά ενδύματα, οι πρώτοι άνθρωποι μπορούσαν να τρέχουν γρηγορότερα και περισσότερο, γεγονός που σε συνδυασμό με την υψηλότερη θερμιδική τους πρόσληψη, επέκτεινε την ικανότητά τους να κυνηγούν τα θηράματά τους χωρίς να εξαντλούνται.

Η σημασία της φωτιάς για την κοινότητα και την κουλτούρα

Η δυνατότητα του ανθρώπου να ανάβει ελεγχόμενες φωτιές συνέβαλε ουσιαστικά και στη δημιουργία των ανθρώπινων κοινοτήτων, όπως τις ξέρουμε σήμερα, και στην πολιτιστική του εξέλιξη. Η φωτιά επέκτεινε τις μέρες μας και έγινε το επίκεντρο της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και των κοινωνικών παραδόσεων. Προώθησε την αρμονία και την ισότητα μεταξύ των φυλών και πυροδότησε τη φαντασία των πρωταρχικών ανθρώπων. Η φωτιά έγινε πηγή δέσμευσης, τόσο συναισθηματικά όσο και πνευματικά.

Η συγκέντρωση γύρω από τη φωτιά και το μαγείρεμα διαμόρφωσαν την κοινωνική σχέση μεταξύ ανδρών και γυναικών. Από τον καταμερισμό της εργασίας, στη σεξουαλική οικειότητα και την επικοινωνία, όλα περιστρέφονταν γύρω από τα τρόφιμα και τη φωτιά. Οι άνδρες επικεντρώνονταν στο κυνήγι, ενώ οι γυναίκες επικεντρώνονταν στη συλλογή λαχανικών και φρούτων και το μαγείρεμα. Αυτό οδήγησε στην έμφυλη κατανομή της εργασίας και στην πρακτική μας να μοιραζόμαστε τρόφιμα ή να προσφέρουμε ο ένας στον άλλον ως μέλη συλλογικής κοινότητας.

Η ύπαρξη της φωτιάς επηρέασε επίσης και τον τρόπο που λειτουργεί η ανθρωπότητα: οι δουλειές γίνονται σχεδόν πάντα το πρωί, ενώ το βράδυ δεν ήταν πια μόνο για την ξεκούραση. Οι άνθρωποι είχαν τη δυνατότητα να παραμένουν ξύπνιοι περισσότερο και διαμόρφωσαν τη δραστηριότητά τους με πιο κοινωνικούς όρους. Έλεγαν ιστορίες, συνομιλούσαν και η συγκέντρωση γύρω από τη φωτιά επηρέασε την γνωστική τους εκπαίδευση και τη φαντασία της ανθρωπότητας.

Παρά όλες τις προόδους στην τεχνολογία μας, η φωτιά είναι βαθιά ριζωμένη στη ζωή μας. Ακόμα και σήμερα, βρίσκουμε παρηγοριά, άνεση και θαλπωρή στη φωτιά, γεγονός που μας κάνει να μην ξεχνάμε τη σημασία της για το ανθρώπινο είδος.

http://tvxs.gr/

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Please enter your comment!
Please enter your name here