Σχολή Καρυτσιώτη

2

Του συνεργάτη μας,Γιάννη Δ.Κουρμπέλη

(Το άρθρο αυτό δημοσιεύεται με την συμπλήρωση 220 χρόνων από την ίδρυση της Σχολής Καρυτσιώτη)

Η Σχολή Καρυτσιώτη ήταν μία ιστορική σχολή που λειτούργησε στον Άγιο Ιωάννη από το 1798 έως το 1826. Ιδρυτής της Σχολής ήταν ο πλούσιος Αγιαννίτης έμπορος, Δημήτριος Καρυτσιώτης. Ήταν αναμφισβήτητα το πιο σημαντικό έργο του μεγάλου αυτού άνδρα, αφού αποτέλεσε μία ανάσα πολιτισμού στην Τουρκοκρατούμενη Πελοπόννησο και συνέβαλλε στην διατήρηση της εθνικής μας ταυτότητας. Η σχολή αυτή ήταν ένας φάρος ελπίδας για τους υπόδουλους έλληνες που ήθελαν να μορφωθούν και να αποτινάξουν τον οθωμανικό ζυγό. Βοήθησε στην πνευματική ανάπτυξη των κατοίκων της περιοχής και σύντομα απέκτησε μεγάλη φήμη στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη. Η σχολή βρισκόταν χτισμένη στον λοφίσκο Κουτρί, στην είσοδο του χωριού, σε υψόμετρο 750 μέτρων.

Ιστορία

Στον Άγιο Ιωάννη ήδη από τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας λειτουργούσαν διάφορες σχολές. Η πρώτη αναφορά Σχολής στον Άγιο Ιωάννη εμφανίζεται σε πατριαρχικό σιγίλιο του 1638, γραμμένο από τον πατριάρχη Κύριλλο Λούκαρι, σύμφωνα με το οποίο ο Άγιος Ιωάννης ανακηρυσσόταν «σταυροπηγιακό» χωριό, με έδρα τον ναό του Αγίου Βασιλείου. Η ανακήρυξη έγινε «χάριν βεβαίως τῆς Σχολῆς τοῦ Ἀγίου Ἱωάννου, λειτουργούσης πολλοῦ παλαιότερον». Σύμφωνα λοιπόν με αυτό το σιγίλιο, στον Άγιο Ιωάννη λειτουργούσε ανώτερο σχολείο πολύ πριν το 1638. Στον Αγιάννη λειτουργούσαν επίσης και «κατώτερα» σχολεία, όπως αυτό του Παπακυριακού. Στο κατώτερο σχολείο του «Παπακυριακού» σπούδασε και ο σπουδαίος Αγιοπετρίτης προεστός Αναγνώστης Κονδάκης, όπως αναφέρει στα απομνημονεύματά του. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρει πως ήταν κατώτερο σχολείο και ονομαζόταν «κοινό του Κυριακού ή Παπακυριακού». Το σχολείο αυτό σώζεται έως σήμερα στην θέση «Κουφόβουνο» του Αγιάννη και αποτέλεσε την οικία του δημάρχου Βασιλείου Καλαμβοκίδη.

Το αρχοντικό του άλλοτε δημάρχου Θυρέας, Βασιλείου Ι. Καλαμβοκίδη (1814 – 1901). Στο αρχοντικό αυτό στεγαζόταν από την Τουρκοκρατία έως την περίοδο της Επανάστασης η σχολή του Παπακυριακού. Η παλαιά Αγιαννίτικη οικογένεια Παπακυριακού ή Παρέτου αποτελεί προγονική οικογένεια της οικογένειας Καλαμβοκίδη.

Λειτουργούσαν επίσης και κρυφά σχολεία, αρχικά στο Μετόχι της Μονής Λουκούς, Άγιος Δημήτριος και αργότερα στους νάρθηκες των εκκλησιών του χωριού. Το 1715 επετράπη η ίδρυση σχολείου στους κατοίκους του Αγίου Ιωάννου «Ναυπλίου» (πρόκειται ασφαλώς για τον Άγιο Ιωάννη Αρκαδίας, αφού κατά την Ενετοκρατία, το χωριό υπαγόταν εκκλησιαστικά και διοικητικά στο Ναύπλιο). Το σχολείο αυτό ήταν «ανώτερο» και ονομαζόταν Σχολή του Αγίου Ιωάννου. Στις 14 Μαΐου 1765, ύστερα από γραπτή παράκληση των ιερέων και του λαού του Αγίου Ιωάννη, με σιγίλιο του Πατριάρχη Σαμουήλ Χαντζερή, ανασυγκροτήθηκε και ανασυστάθηκε το Φροντιστήριον και σχολείον Ελληνικών γραμμάτων, «πρός διδασκαλίαν καί ψυχικήν ὠφέλειαν, οὖ μόνον τῶν ἐγχωρίων κατοίκων, ἀλλά καί τῶν ξένων παίδων». Το σχολείο αυτό στεγάστηκε στο μετόχι της Μονής Λουκούς, Άγιο Δημήτριο, πλησίον του Αγίου Ιωάννη. Άλλη μία αναφορά στην Σχολή του Αγίου Ιωάννη βρίσκουμε στη διαθήκη του Αγιαννίτη Βασιλείου Μαρούδη το 1786. Συγκεκριμένα αναφέρει: «… αφήνω δια την ψυχήν μου το περιβόλι εις το μοναστήρι της Λουκούς εις τα όσα λαμβάνει από το περιβόλι τον καθ’ έκαστον χρόνον 70 ή 80 γρόσια… αυτά να δίδονται εις το σχολείον του χωριού μου δια πάντοτε…». Μεταξύ των μαρτύρων υπογράφει ως «γραφεύς και μάρτυς» ο διδάσκαλος Δημήτριος Κυριακού, ο οποίος πιθανόν να ήταν ιδιοκτήτης της ομώνυμης σχολής.

Το μετόχι της Μονής Λουκούς, Άγιος Δημήτριος. Εδώ υπήρξε κρυφό σχολειό και στις 14/5/1765 συστάθηκε εδώ το «Φροντιστήριον και Σχολείον Ελληνικών Γραμμάτων»

Το 1798 ο πλούσιος Αγιαννίτης έμπορος, Δημήτριος Καρυτσιώτης (1741 – 1819), ο οποίος ζούσε και εμπορευόταν στην Τεργέστη, ανήγειρε μία μεγαλοπρεπή και «καλλιμάρμαρο» Σχολή στον λόφο Κουτρί του Αγίου Ιωάννη. Έχτισε, ακόμη, οικήματα για τους μαθητές που φοιτούσαν στη Σχολή και για τους διδασκάλους. Επιπλέον, εφοδίασε τη Σχολή με όργανα φυσικής, αστρονομίας, χημείας, χάρτες και άλλα εποπτικά μέσα διδασκαλίας. Έστελνε μάλιστα και χρηματικά ποσά για την πληρωμή των διδασκάλων και των ιατρών που εργάζονταν εκεί. Ο Καρυτσιώτης πλούτισε τη Σχολή με βιβλία και δημιούργησε μία μεγάλη βιβλιοθήκη. Ήθελε να ιδρύσει στην πατρίδα του μια σχολή, εφάμιλλη των Ευρωπαϊκών, που θα παρείχε τη γνώση στους μαθητές, δίνοντας τους την ευκαιρία να διαλέξουν δύο κατευθύνσεις: την εμπορική και την επαγγελματική.

Ο λόφος Κουτρί του Αγίου Ιωάννη. Εδώ ιδρύθηκε στις 18 Ιουλίου 1798 η μεγαλοπρεπής Σχολή Καρυτσιώτη.

Η σχολή ήταν ένα είδος πανεπιστημίου για εκείνη την εποχή, αφού οι μαθητές διδάσκονταν αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, μαθηματικά, φυσική – χημεία, γαλλικά και ιταλικά κ.α. Το όνειρό του έγινε πραγματικότητα, έχοντας καταφέρει να ιδρύσει μια κοιτίδα πολιτισμού στον Άγιο Ιωάννη. Η Σχολή Καρυτσιώτη λειτουργούσε κανονικότατα και σύντομα απέκτησε μεγάλη φήμη και σ’ αυτήν συνέρρεαν μαθητές από διάφορα μέρη της Πελοποννήσου, της Στερεάς Ελλάδας και των νησιών. Το 1805 ο Δημήτριος Καρυτσιώτης, ανήγειρε στο Άστρος (τότε Αγιαννίτικα Καλύβια), παράρτημα της Σχολής του Αγίου Ιωάννη. Δώρισε επίσης μία μεγάλη έκταση 46 στρεμμάτων γύρω από τη Σχολή, το λεγόμενο Αγροκήπιο. Ο αδερφός του, Γεώργιος, μετέφερε το νερό από την Μονή Λουκούς προς ύδρευση του Άστρους και της Σχολής.

Η Σχολή Καρυτσιώτη του Άστρους, παράρτημα της ομώνυμης σχολής του Αγίου Ιωάννη. Ιδρύθηκε το 1805 και εδώ συγκλήθηκε η Β’ Εθνοσυνέλευση.

Καθ’ όλη τη διάρκεια λειτουργίας της, η Σχολή δεχόταν συνεχώς μεγάλες δωρεές χρημάτων, κτημάτων κ.α. από πλούσιους άνδρες της εποχής. Ο πανίσχυρος προεστός του Αγίου Ιωάννη, Αναγνώστης Παπάζογλου, από την πρώτη στιγμή υποστήριζε τη Σχολή και εμπόδιζε τους Τούρκους να την καταστρέψουν, άλλοτε με απειλές και άλλοτε με δωροδοκίες. Ο αδερφός του, Εμμανουήλ Παπάζογλου, πλούτισε στο εξωτερικό και έζησε άγαμος με σκοπό να αφιερώσει ολόκληρη την περιουσία του στην Σχολή, όπως και έγινε. Ο πλούσιος Αγιαννίτης Βασίλειος Βαλαρμάς – «μικρός μεν τη φύσει, μέγας δε τη ψυχεί» αναφέρουν χαρακτηριστικά οι Αγιαννίτες συγγραφείς – αφιέρωσε όλη του την περιουσία στην Σχολή Καρυτσιώτη. Τέλος, όπως είναι γνωστό, η Μονή Λουκούς βοηθούσε κάθε χρόνο τη Σχολή και τους καθηγητές της, με παραχωρήσεις κτημάτων ή με χρηματικά ποσά.

Ο ιδρυτής της Σχολής, Δημήτριος Ι. Καρυτσιώτης (1741 – 1819). Ήταν μεγαλέμπορος στην Τεργέστη και πρόεδρος της Ελληνικής κοινότητας. Προσέφερε τα μέγιστα στον τόπο του και είναι αναμφισβήτητα ο σημαντικότερος ευεργέτης της περιοχής μας.

Το 1817 ο Δημήτριος Καρυτσιώτης τοποθέτησε τον ανιψιό του, Προκόπιο Καρυτσιώτη, ως διευθυντή της Σχολής και την ανακαίνισε. Ο Προκόπιος δίδαξε με ζήλο και προθυμία για 2 χρόνια. Σε αυτόν μάλιστα αποδίδεται και η κτητορική επιγραφή της Σχολής, για την οποία θα μιλήσουμε παρακάτω. Στις 27 Φεβρουαρίου 1819 ο Δημήτριος Καρυτσιώτης πέθανε και αφιέρωσε τη Σχολή στην κοινότητα του Αγίου Ιωάννη και μέσω της διαθήκης του άφησε υπεύθυνο τον Προκόπιο και χρήματα για τις ανάγκες των Σχολών. Κατά τα έτη της Επαναστάσεως του 1821 η σχολή λειτουργούσε με δυσκολίες. Σύμφωνα με έγγραφο του εκπροσώπου του Υπουργείου Θρησκείας την 20η Ιουλίου 1824, οι μαθητές της Σχολής «ἀντί νά καταγίνονται εῖς τήν σπουδήν τῶν μαθημάτων….καταγίνονται ἀπό τήν αὐγήν ἒως τό ἒσπερας καθ’ ἐκάστην μέραν εῖς τό νά παίζουν χαρτιά….ταῦτα πληροφορηθέν τό Ὑπουργεῖον τοῦτο ἐταράχθη και ἐφριξεν !». Έτσι, το Υπουργείο, μαθαίνοντας για την κατάσταση της Σχολής, εξέδωσε έναν αφορισμό προς τους μαθητές.

Αντίγραφο του εγγράφου του αφορισμού των Αγιαννιτών το 1824 (φωτογραφία στο Καφενείο «Πλατάνα»).

Στα τέλη Ιουλίου – αρχές Αυγούστου του 1826 και οι δύο σχολές πυρπολήθηκαν από τις ορδές του Ιμπραήμ πασά και η Σχολή του Αγίου Ιωάννη, καταστράφηκε ολοσχερώς. Μαζί με τη σχολή καταστράφηκε όλο το χωριο, καθώς και οι 13 εκκλησίες και τα 2 μοναστήρια του. Σύμφωνα με τον ιστορικό Φαίδωνα Κουκουλέ, η σχολή «έγινε σωρός πετρών από την πυρκαϊάν του κοινού εχθρού της πίστεως Ιμβραήμ…». Κατά την Αγιαννίτικη παράδοση, η Σχολή καιγόταν συνεχώς επί μία εβδομάδα, καθώς οι κάτοικοί του είχαν διασκορπιστεί και δεν μπορούσαν να σβήσουν την φωτιά. Η σχολή του Άστρους σύντομα ανακαινίστηκε και έλαβε την ονομασία «Μουσείον Καρυτσιώτου». Από την πυρπόληση της Σχολής διασώθηκαν 1500 βιβλία, τα οποία φυλάσσονταν το 1827 στην οικία των Ζαφειροπουλαίων (Κάστρο Παραλίου Άστρους). Τα βιβλία αυτά ήταν, κατά την παράδοση, τοποθετημένα σε μια παλαιά ξύλινη βιβλιοθήκη που βρισκόταν στα γραφεία της Σχολής. Μεγάλο μέρος των βιβλίων αυτών έχει διασωθεί και καταγραφεί στις μέρες μας. Τα βιβλία αυτά ήταν ως επί το πλείστον κείμενα αρχαίων φιλοσόφων και συγγραφέων, εκκλησιαστικά κείμενα, εγχειρίδια φυσικής, μαθηματικών κ.α.

Οι κάτοικοι του Αγίου Ιωάννου αποφάσισαν σύντομα πως έπρεπε να επισκευάζουν την κατεστραμμένη Σχολή. Σύμφωνα με τον ιστορικό Φαίδωνα Κουκουλέ, «ὂνειρον νοεῖται τῶν κατοίκων ἦτο νά ἀποκατασταθήσωσι τήν προτέραν ἀκμήν τῆς σχολῆς τών». Σύντομα, κινήθηκαν προς κάθε δυνατή κατεύθυνση και παρακάλεσαν τον συμπατριώτη τους, Προκόπιο Καρυτσιώτη, ο οποίος ζούσε στην Τεργέστη, να τους βοηθήσει να επισκευάσουν τη Σχολή. Επίσης, παρακάλεσαν για βοήθεια τον Διοικητή Αγίου Πέτρου – Πραστού και την κυβέρνηση, χωρίς όμως να γίνει τίποτα. Το 1830 ο Καστρίτης διδάσκαλος Ιωάννης Κοκώνης επιθεώρησε τη Σχολή και έγραψε τα εξής: «Εις τον Άγιον Ιωάννην τα κτήρια των σχολείων του Ελληνικού και Αλληλοδιδακτικού είναι ερείπια…». Τον Δεκέμβριο του 1836 το Δημοτικό Συμβούλιο Θυρεατών ζητούσε την απόδοση των κτημάτων των Μονών Λουκούς, Παλαιοπαναγιάς και Θεολόγου που είχαν παραχωρηθεί στη Σχολή τα έτη 1829 – 1832 αλλά τότε είχαν κατασχεθεί επειδή διαλύθηκαν οι μονές. Ζητούσαν την απόδοση των κτημάτων «ίνα δια των κτημάτων αυτών και δ’ ιδίων εισφορών ανανεώσουν και φέρουν εις προτέραν κατάστασιν το σχολείον, όπερ έγινε σωρός πετρών από την πυρκαϊάν του κοινού εχθρού της πίστεως Ιμπραήμ και μισθοδοτήσωσι τον Ελληνικόν διδάσκαλον». Οι αιτήσεις των Αγιαννιτών, όμως, δεν έφεραν κάποιο αποτέλεσμα. Έτσι, με το πέρασμα των χρόνων, η σχολή κατέρρευσε και απέμειναν σωροί ερειπίων στον λόφο Κουτρί. Παρόλα αυτά, οι κάτοικοι του Αγίου Ιωάννη, ίδρυσαν σύντομα καινούρια σχολεία στο χωριό.

Μετέπειτα χρόνια

Οι Αγιαννίτες ποτέ δεν έπαψαν να ασχολούνται με την εκπαίδευση και την καλλιέργεια των νέων. Από την πρώτη στιγμή προσπάθησαν να ιδρύσουν καινούργια σχολεία σε αντικατάσταση της Σχολής Καρυτσιώτη. Κατά την παράδοση, ήδη από τον καιρό που ο Ιμπραήμ πασάς πυρπόλησε τον Άγιο Ιωάννη και την Σχολή (Ιούλιος 1826), οι μαθητές του κατώτερου σχολείου του χωριού, το οποίο στεγαζόταν στην οικία κληρονόμων Γρηγορίου Κουρόγιωργα ή Φουρλίγκα, διδάσκονταν κρυφά στο υπόγειο της γειτονικής κατοικίας της οικογένειας Κουρόγιωργα (Καπίλα) στη θέση «Άγιος Βασίλειος ή Ματθαίου» του Αγίου Ιωάννη. Στο υπόγειο αυτό υπήρχε μία κρύπτη η οποία έφτανε μέχρι το γειτονικό σπίτι του Ιωάννη Αν. Βλαχάκη. Είχε στα άκρα της τουράκια (λίθινα καθίσματα), όπου διδάσκονταν οι μαθητές.

Το αρχοντικό της οικογένειας Κουρόγιωργα – Φουρλίγκα στον Άγιο Ιωάννη. Βρίσκεται στη θέση «Ελαγός – Άγιος Βασίλειος», κοντά στην πηγή Σουληνάρι. Εδώ στεγάστηκε επί Τουρκοκρατίας κατώτερο σχολείο του χωριού.

Το αρχοντικό του Αγιαννίτη προεστού Ιωάννη Ματθαίου (σήμερα Κουρόγιωργα – Καπήλα). Στα υπόγεια και στην κρύπτη του σπιτιού αυτού διδάσκονταν οι μαθητές του κατώτερου σχολείου (στεγαζόταν στο γειτονικό σπίτι του Φουρλίγκα) κατά την επιδρομή του Ιμπραήμ το 1826.

Το 1829 στο χωριό λειτουργούσε Αλληλοδιδακτικό σχολείο με 150 περίπου μαθητές. Το 1867 χτίστηκε το επονομαζόμενο «Παλιό Σχολείο». Ήταν ένα διτάξιο Δημοτικό Σχολείο (και Σχολαρχείο κατά την παράδοση) που λειτούργησε έως το 1937, οπότε και ενώθηκε με το Σχολείο του Άστρους. Έκτοτε λειτουργούσε μόνο άνοιξη και καλοκαίρι, ενώ τους άλλους μήνες οι μαθητές μεταφέρονταν στο Άστρος. Το διάστημα 1960 – 1965 αναγέρθηκε καινούργιο Δημοτικό Σχολείο στη θέση όπου βρισκόταν η Σχολή Καρυτσιώτη στο Κουτρί. Λειτούργησε έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980, ενώ το 1977 ορίστηκε ως μεταβατικό σχολείο του Άστρους, λειτουργούσε δηλαδή μόνο την άνοιξη και το καλοκαίρι.

Το παλιό Δημοτικό Σχολείο του Αγίου Ιωάννη. Λειτούργησε από το 1867 έως το 1960.

Περιγραφή της Σχολής

Σπάνια φωτογραφία που απεικονίζει τον λόφο Κουτρί το 1958. Οι σωροί πετρών είναι ορατοί στον γυμνό λόφο.

Από τα διδακτήρια της Σχολής Καρυτσιώτη δεν διασώθηκε καμία καλλιτεχνική απεικόνιση. Σύμφωνα με την παράδοση και τις μαρτυρίες των κατοίκων, η Σχολή περιελάμβανε τα διδακτήρια, οικήματα που κατοικούσαν οι μαθητές, μαγειρεία κ.α. Στο χώρο της σχολής σώζονταν σωροί πετρών και λείψανα τοίχων μέχρι το 1939, οπότε και καθαρίστηκαν σε μεγάλο βαθμό από τον τότε πρόεδρο της κοινότητας Άστρους Νικόλαο Κοψαύτη. Στο μέσον του λόφου υπήρχε πλακόστρωτο προαύλιο διαστάσεων 28×27 μ., δηλαδή 756 τ.μ. Γύρω από το προαύλιο υπήρχε το διδακτήριο, οι κατοικίες, τα μαγειρεία και ένας ψηλός μαντρότοιχος που περίκλειε τη Σχολή. Έτσι, η σχολή έμοιαζε με βυζαντινό μοναστήρι (όπως οι κοντινές μονές της Λουκούς και της Παλαιοπαναγιάς). Τα πιο ψηλά οικοδομήματα είχαν θόλους και πάνω από αυτά βρίσκονταν οι αίθουσες διδασκαλίας. Τα περισσότερα οικήματα ήταν μάλλον μικρά και ισόγεια. Σε αυτά έμεναν οι μαθητές που έρχονταν από μακρινά μέρη. Βόρεια του λόφου υπήρχαν τα μαγειρεία και τα αφοδευτήρια. Στα νότια του λόφου υπήρχαν τα μεγαλύτερα οικοδομήματα, αφού σύμφωνα με μαρτυρίες εκεί βρίσκονταν τα πιο πολλά ερείπια.

Στα δυτικά του λόφου, εκεί που βρίσκεται σήμερα τοποθετημένη η κτητορική επιγραφή, υπήρχε η κύρια είσοδος της Σχολής. Πάνω από την είσοδο βρισκόταν αναρτημένη η κτητορική επιγραφή, η οποία στηριζόταν με αλυσίδες. Γύρω από την είσοδο υπήρχαν 22 σκαλοπάτια τα οποία οδηγούσαν στα ψηλότερα οικοδομήματα της Σχολής.  Άλλες είσοδοι υπήρχαν στα βόρεια (προς τον ναό του Αγίου Γεωργίου) και στα νότια του λόφου (προς τον ναό της Αγίας Παρασκευής), οι οποίες ήταν μικρές. Τα ερείπια καταλάμβαναν μεγάλη έκταση σύμφωνα με τον Διοικητή Αγίου Πέτρου – Πραστού, ο οποίος σε επιστολή του προς την Γραμματεία των Εκκλησιαστικών το 1830  ζητούσε να βοηθήσουν για την ανοικοδόμηση της Σχολής «διά τό εὔπορον εῖς τήν κωμόπολιν τοῦ Ἀγίου Ἱωάννου, διά τό καταλληλότερον τῆς θέσεως, διά τό ἀξιόλογον τῆς περιφήμου βιβλιοθήκης καί διά τήν τῶν μεγάλων ἐρειπίων ἐκτασιν, συμφέρει νά ἀποκατασταθῃ ἐκεῖ ἐνα Ἐλληνικόν σχολεῖον». Κατά την Αγιαννίτικη παράδοση, χρόνια μετά την καταστροφή της Σχολής, οι Αγιαννίτες έπαιρναν πέτρες από τα ερείπια της και κατασκεύαζαν τις οικίες τους. Ενδεικτικά, το σπίτι του Δημητρίου Ορφανού κοντά στο Κουτρί, το Παλιό Δημοτικό Σχολείο, μέρος του γυναικωνίτη του Αγίου Γεωργίου και ο παλαιός τοίχος γύρω από τον λόφο έχουν χτιστεί με πέτρες της Σχολής. Στον χώρο της Σχολής υπήρχαν 3 πετρόκτιστα αλώνια: 2 της οικογένειας Άρχοντα και 1 της οικογένειας Χασαπογιάννη. Δύο από αυτά σώζονται έως σήμερα.

Το σπίτι του Δημητρίου Ορφανού στον Άγιο Ιωάννη. Κατά την παράδοση χτίστηκε με πέτρες της Σχολής Καρυτσιώτη.

Κτητορική επιγραφή

Η κτητορική επιγραφή (πλάκα) της Σχολής Καρυτσιώτη (1817).

Η κτητορική επιγραφή της Σχολής Καρυτσιώτη κατασκευάστηκε το 1817 από τον διευθυντή της, Προκόπιο Καρυτσιώτη. Η επιγραφή αυτή, με την οποία έχουμε ασχοληθεί πολλές φορές, γράφει τα εξής:

«1798

ΕΝ ΜΗΝΙ ΙΟΥΛΙΩ 18

Η ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΦΙΛΟΘΕΑΜΟΝΑ

ΤΙ ΕΣΤΗΚΑΣ ΘΑΜΒΟΥΜΕΝΟΣ ΦΙΛΕ ΦΙΛΟΘΕΑΜΟΝ

ΜΕ ΑΠΟΡΙΑΝ ΜΥΣΤΙΚΗΝ ΖΗΤΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥ

ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΒΕΒΑΙΩΘΕΙΣ ΤΙ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΜΟΥ

ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΜΕ ΕΠΡΟΣΤΑΤΕΥΣΕ ΚΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΑΜΩΜΑ ΜΟΥ

ΕΙΜΙ ΟΙΚΙΑ ΤΩΝ ΜΟΥΣΩΝ, ΚΕΙΝΩΝ ΤΟΥ ΕΛΙΚΩΝΟΣ

ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΟΝΟΜΑΖΟΜΑΙ ΤΟΥ ΤΡΕΧΟΝΤΟΣ ΑΙΩΝΟΣ

ΣΟΦΙΑΝ ΕΠΑΓΓΕΛΟΜΑΙ ΑΦ’ ΗΣ ΟΥΔΕΝ ΓΛΥΚΕΙΟΝ

ΤΟΙΣ ΝΕΟΙΣ ΧΡΗΣΙΜΩΤΕΡΟΝ ΤΩ ΑΝΑΓΚΑΙΩ ΒΙΩ

ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΑΝΑΓΕΡΘΗΚΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΝΥΝ ΑΙΩΝΑ

ΤΟ ΕΤΟΣ ΜΟΥ ΔΙΔΑΣΚΕΣΑΙ ΑΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑΝ

Ο ΚΤΗΤΟΡ ΟΠΟΥ Μ’ ΕΚΑΝΕΝ ΟΙΚΟΝ ΤΟΥ ΕΛΙΚΩΝΟΣ

ΕΙΝ’ Ο ΚΛΕΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΟΝΟΣ

ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΑΣ ΕΙΝ’ ΥΙΟΣ ΑΝΑΘΡΕΜΜΑ ΚΑΙ ΠΟΝΟΣ

Ο ΤΟΠΟΣ ΟΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΜΑΙ ΕΙΝ’ Η ΑΥΤΟΥ ΠΑΤΡΙΔΑ

ΚΑΡΥΤΣΙΩΤΗΣ ΛΕΓΕΤΑΙ ΠΑΝΤΟΥ Η ΑΥΤΗ ΦΑΜΙΛΙΑ

ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥΤΟ ΕΓΙΝΕ ΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΚΑΙ ΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑΝ ΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΟΚΕΩΝ

ΟΣΟΙ ΛΟΙΠΟΝ ΕΜΒΑΙΝΕΤΕ Μ’ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΝ

ΠΑΡΑΚΑΛΕΙΤΕ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΤΗΝ ΑΝΩ ΒΑΣΙΛΕΙΑΝ

Ν’ ΑΞΙΩΘΗ ΝΑ ΧΑΙΡΕΤΑΙ ΟΜΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥ

ΕΙΝ ΤΑΙΣ ΑΥΛΑΙΣ ΤΟΥ ΑΒΡΑΑΜ ΚΟΛΠΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΔΙΚΟΥΣ ΤΟΥ, ΑΜΗΝ

Η ΣΥΝΔΡΟΜΙΝ ΑΠ΄ΕΓΙΝΕΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΟΙΚΟΔΟΜΗΝ ΜΟΥ

ΠΡΟΚΟΠΙΟΝ ΤΟΝ ΘΥΤΗΝ ΜΟΥ ΦΙΛΟΝ ΚΑΙ ΕΡΑΣΤΗΝ ΜΟΥ

ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΟΝ ΑΝΙΨΙΟΝ ΤΟΥ ΑΝΩ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Δ’ ΥΙΟΝ ΚΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ»

Η κτητορική επιγραφή, όπως πληροφορούμαστε, τοποθετήθηκε από τον Προκόπιο Καρυτσιώτη το 1817. Έχει διαστάσεις 1,15 Χ 1,49 μ., είναι κατασκευασμένη από λευκό μάρμαρο Πάρνωνα και τα γράμματά της είναι ψευδοβυζαντινά. Η κτητορική επιγραφή μαρτυρά την ίδρυση της σχολής στις 18 Ιουλίου 1798. Αποτελεί ένα φιλολογικό αριστούργημα, με έμμετρο και εξαιρετικά προσεγμένο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Η επιγραφή αναφέρεται στον <<φιλοθεάμονα>>, δηλαδή τον φιλοπερίεργο ο οποίος αναρωτιέται και αναζητεί το όνομα της Σχολής. Στη συνέχεια εξηγεί την ιδιότητα του κτιρίου και δίνει βιογραφικά στοιχεία για τον κτήτορα. Στο τέλος αναφέρει ότι στήθηκε από τον ανιψιό του ιδρυτή, Προκόπιο. Αυτό το καλοδουλεμένο κείμενο μας φανερώνει την πλούσια πνευματική καλλιέργεια του Προκόπιου Καρυτσιώτη, αλλά και το ποιόν της εκπαίδευσης εκείνης της εποχής.

Την Αγιαννίτη παράδοση για την τοποθέτηση της επιγραφής στο Κουτρί το 1817 μας διασώζει με μαρτυρίες ο ιστοριοδίφης Νικόλαος Ι. Φλούδας. Σύμφωνα με μαρτυρία του υπεραιωνόβιου Αγιαννίτη Μιχαήλ Γ. Κουρόγιωργα ή Στραβοσουγιά (1817 – 1924), ο οποίος το είχε ακούσει από τον πατέρα του, Γεώργιο και άλλους γέροντες, την κτητορική πλάκα της Σχολής «την φτιάσανε πελεκητή από τον Πάρνωνα». Από εκεί την μετέφεραν 72 άτομα σέρνοντάς την σε ξύλα. Όλοι οι Αγιαννίτες την υποδέχτηκαν στην τοποθεσία Λάκκα με μεγάλη χαρά και πανηγυρικές κωδωνοκρουσίες. Τότε, ένας από τους Αγιαννίτες που είχαν συγκεντρωθεί εκεί είπε: «Μωρέ τι λιθάρι είναι τούτο !!» και η πλάκα αμέσως ράγισε !! Ο Νικόλαος Φλούδας αναφέρει ότι μετά από προσεκτική εξέταση που έκανε στην επιγραφή, διαπίστωσε ένα μικρό ράγισμα στο πίσω μέρος της, πράγμα που σημαίνει ότι η παράδοση είναι αληθινή. Η επιγραφή τοποθετήθηκε στο Κουτρί το 1817 και κατέπεσε κατά την πυρπόληση της Σχολής και θάφτηκε μέσα στα ερείπια. Το 1874 ορισμένοι Αγιαννίτες ανακάλυψαν τυχαία την πλάκα, σκάβοντας στα ερείπια για να βρούνε πέτρες για να χτίσουν τα σπίτια τους. Οι Αγιαννίτες αυτοί ήταν οι: Μιχαήλ Γ. Κουρόγιωργας (Στραβοσουγιάς), Γεώργιος Κουτίβας (Κούτρης), Γεώργιος Στ. Κουτίβας, Δημήτριος Άρχοντας, Κωνσταντίνος Β. Δαλιάνης κ.α., οι οποίοι μετέφεραν την πλάκα με ξύλα στην νότια πλευρά του Αγίου Γεωργίου. Μετά από 3 χρόνια την μετέφεραν για μεγαλύτερη ασφάλεια στον γυναικωνίτη του ναού.

Σύμφωνα με τον Αγιαννίτη γέροντα Σταύρο Αθ. Κουτίβα ή Σκαντζιό (1872 – 1972) η κτητορική πλάκα δεν είχε καταπέσει, αλλά «την έριξαν εις του Μπαλώση την Γκορτσιά, δίπλα στ’ αλώνι». Το ίδιο μαρτυρούσε και η υπεραιωνόβια Αγιαννίτισα Μαγδάλω Καμπύλη (το γένος Β. Κουτίβα) (1840 – 1945). Και οι δύο ανέφεραν πως έριξαν την πλάκα κατ’ εντολή των ιερεών του χωριού ανήμερα του Αγίου Γεωργίου το 1881 περίπου. Την ίδια μέρα είχε φτάσει στο χωριό και η εικόνα του Θεολόγου από το ομώνυμο μοναστήρι. Η πλάκα παρέμεινε στον γυναικωνίτη της εκκλησίας μέχρι το 1965, οπότε με φροντίδες του Συλλόγου Θυρεατών στην Αθήνα και διαφόρων Αγιαννιτών, τοποθετήθηκε σε περίοπτη θέση στην είσοδο του λόφου Κουτρί. Η μεταφορά έγινε στις 9 – 12 Σεπτεμβρίου 1965 και την μετέφεραν 20 Αγιαννίτες. Στις 7 Νοεμβρίου 1965 έγινε μεγάλη τελετή και αποκάλυψη της επιγραφής, με αφορμή την συμπλήρωση 200 χρόνων από την ίδρυση της Σχολής στον Άγιο Δημήτριο. Υποκινητής και κύριος ομιλητής της τελετής αυτής ήταν ο ιστοριοδίφης Νικόλαος Φλούδας.

Ιστορική φωτογραφία της εκδήλωσης για την συμπλήρωση 200 χρόνων της Σχολής Αγίου Ιωάννη & αποκάλυψης της επιγραφής (7/11/1965). Διακρίνονται μεταξύ άλλων ο ιερέας Γεώργιος Γαρδικιώτης (παπα Γιωργουλής) και ο καθηγητής Νικόλαος Φλούδας.

Κατάλογος διδασκάλων της Σχολής

Τα γνωστά ονόματα των διδασκάλων που δίδαξαν στη Σχολή Καρυτσιώτη είναι τα εξής:

  1. Δημήτριος Ιωάννου ή Πλατανίτης — από τον Πλάτανο. Υπηρέτησε από το 1790 μάλλον μέχρι το 1800. Δίδασκε στην Σχολή και το 1824.
  2. Ιωάννης Μαμάκης — από τον Άγιο Ιωάννη. Δίδαξε στην Σχολή τα έτη 1800 – 1801, έπειτα στην Σμύρνη από το 1806 έως το 1809 και από εκεί μέχρι το 1816 πάλι στην Σχολή Καρυτσιώτη. Δίδασκε αρχαίους συγγραφείς και χριστιανικά κείμενα
  3. Μιχαήλ Μαρούδης (;) ή Λυχνός – από τον Άγιο Ιωάννη. Άγνωστο πότε υπηρέτησε, σίγουρα πάντως διαδέχτηκε τον Ιωάννη Μαμάκη το 1801.
  4. Παρθένιος (Παναγιώτης) Μαμάκης – μοναχός από τον Άγιο Ιωάννη. Άγνωστο πότε υπηρέτησε, διαδέχτηκε τον Μιχαήλ Λυχνό. Υπηρέτησε επίσης και το 1829 – 1830.
  5. Ιερόθεος Βοσυνιώτης – μοναχός από την Επισκοπή Τεγέας. Δίδαξε τα έτη 1816 – 1821.
  6. Προκόπιος Καρυτσιώτης – μοναχός από τον Άγιο Ιωάννη, ανιψιός του ιδρυτή της Σχολής. Ήταν διευθυντής και δίδαξε τα έτη 1817 – 1819.

Ο χώρος σήμερα

Μέρος του λόφου Κουτρί όπου φαίνεται το πρώην Δημοτικό Σχολείο και το γήπεδο μπάσκετ.

Ο λοφίσκος Κουτρί, όπου υπήρχε η Σχολή, βρίσκεται στην είσοδο του χωριού. Στον χώρο της Σχολής Καρυτσιώτη βρίσκεται σήμερα χτισμένο το παλιό Δημοτικό σχολείο (1965). Ο λοφίσκος είναι κατάφυτος από πεύκα, ενώ υπάρχει γήπεδο μπάσκετ, παιδική χαρά και καφετέρια. Επίσης στον λόφο βρίσκονται διάσπαρτα 2 παραδοσιακά πλακόστρωτα αλώνια. Το Κουτρί αποτελεί σήμα κατατεθέν του Αγίου Ιωάννη και αποτελεί τόπο αναψυχής για τους ντόπιους και ξένους επισκέπτες.

Πηγές

  • Νικολάου Ι. Φλούδα – Θυρεατικά, τόμος Γ’, Αθήνα 1983
  • Του ιδίου – Διακοσιαετηρίς Σχολής Αγίου Ιωάννου Άστρους Κυνουρίας, Αθήνα 1965
  • Κ. Χασαπογιάννη, Ι. Κακαβούλια, Ι. Κουσκουνά – Θυρεάτις Γη, Αθήνα 1981
  • Σμαράγδης Ι. Αρβανίτη – Οι σχολές του Δημητρίου Καρυτσιώτη στον Άγιο Ιωάννη και το Άστρος Θυρέας – Κυνουρίας κατά τα προεπαναστικά χρόνια έως την απελευθέρωση, Εταιρία Πελοποννησιακών Σπουδών, Αθήνα 2001
  • Χριστίνας Κουλούρη – Η βιβλιοθήκη της Σχολής Καρυτσιώτη, Εταιρία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, Αθήνα 2009

Συντάκτης: Ιωάννης Δ. Κουρμπέλης

Επιμέλεια-Παρουσίασης:Φώτης Τζιβελόπουλος

2 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Tα δύο σπουδαιότερα μνημεία που αναμφισβήτητα έχουμε στο δήμο μας, τον «Ιερό Χώρο» της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και την Σχολή Καρυτσιώτη του Αγιάννη και του παραρτήματος της στο Άστρος , που ήταν πριν διακόσια χρόνια κάτι σαν πανεπιστήμιο με τα σημερινά δεδομένα, που παράξενα τα κρύβουμε απο στραβομάρα μας μέχρι σήμερα.

    “Δεν θα αναλύσουμε εδώ τους λόγους γιατί πρέπει να ανοίξουμε οριστικά και αμετάκλητα τον “Ιερό Χώρο ” της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και το Μουσείο Άστρους , τους λόγους αυτούς τους γνωρίζει πολύ καλά και η κουτσή Μαρία , θα ωφεληθούμε όλοι μας”

    Θέλουμε να τονίσουμε από την αρχή ότι το άνοιγμα του «Ιερού Χώρου » της Β’ Εθνοσυνέλευσης των Ελλήνων και του Aρχαιολογικού Μουσείου Άστρους θα βοηθήσει τον τουρισμό και την ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας, ολόκληρου του δήμου μας, όλοι τελικά θα ωφεληθούμε ακόμα και η Πελοπόννησος,,. Όταν κάποιος επισκεπτεί τον Ιερό Χώρο , αφού αυτό ξέρει και αυτό έχουμε…, επίσης θα επισκεπτεί το Παράλιο, τον Άγιο Ανδρέα, τα Κούτρουφα, τα Δολιανά, τα Βέρβενα, τον Άγιο Πέτρο, το Καστρί, τον Αγιάννη… κάθε χωριό του δήμου μας,

    Σε κάθε περίπτωση όλοι μας έχουμε ηθική υποχρέωση και καθήκον να παρεμβαίνουμε όπου μπορούμε για τον Πολιτισμό, τον Τουρισμό και την πολυπόθητη Ανάπτυξη, Ο Πολιτισμός, ο Τουρισμός και η πολυπόθητη και πολυσυζητούμενη Ανάπτυξη , είναι έννοιες αλληλοδεμένες και ο τουρισμός βοηθάει καταλυτικά η ορθότερα «ζεί» την πολυπόθητη Ανάπτυξη. Η Ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας δεν θα έρθει ποτέ, όταν οι ηγέτες της κοινωνίας μας “δεν κουνάνε τα χέρια τους” … και θα πνιγούμε όλοι μας… περιμένοντας τους διαχειριστές του ΥΠΠΟΑ να κάνουν κάτι που δεν τους αφορά άμεσα και δεν τους ανήκει, τελεία και πάβλα. Η δική τους ανάπτυξη είναι εξασφαλισμένη από τους ιδρώτες του λαού μας.

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Please enter your comment!
Please enter your name here